D├ťNYADA VE T├ťRK─░YEÔÇÖDE M├ťZ─░─×─░N ─░SYANI – RAP

ÔÇśSusamamÔÇÖ diyerek seslerini y├╝kseltenler

6 Eyl├╝l 2019ÔÇÖda ┼×an─▒┼čerÔÇÖin ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či 18 m├╝zisyen, ÔÇťSusamamÔÇŁ ile T├╝rkiyeÔÇÖdeki g├╝ncel siyasetin hassas noktalar─▒n─▒ seslendirdi. Ard─▒ndan etkileyici klibiyle birlikte EzhelÔÇÖin par├žas─▒ ÔÇťOlayÔÇŁ geldi. Tarih boyunca insan topluluklar─▒n─▒ harekete ge├žiren uzla┼čmazl─▒─č─▒n, muhalefetin ritmi; RapÔÇÖle ortaya ├ž─▒kan t─▒n─▒lar─▒n analizi.

M├╝zi─čin ÔÇťg├╝ndemÔÇŁ dedi─čimiz o u├žsuz bucaks─▒z heyulay─▒ g├Âr├╝n├╝r k─▒lma g├╝c├╝, ┼čiddeti if┼ča kabiliyeti yeni de─čil. T├╝rkiyeÔÇÖde m├╝zisyenler daha ├Ânce de ellerini ta┼č─▒n alt─▒na koydu. Pek ├žok sanat├ž─▒ cumhuriyet tarihi boyunca siyasi tercihlerinin faturas─▒n─▒ a─č─▒r ┼čekillerde ├Âdedi. G├╝n├╝m├╝zde ise RapÔÇÖle vuku bulan, sadece bir tercihin sergilenmesi de─čil. T├╝rkiyeÔÇÖde yeni olan, tamamen ÔÇťyeralt─▒ÔÇŁ ndan y├╝kselmi┼č, icra edili┼činden t├╝ketili┼čine bir b├╝t├╝n olarak sermaye-medya denkleminden ba─č─▒ms─▒z, amat├Âr bir mecra olan RapÔÇÖin korkusuzlu─ču ve mesaj─▒n─▒n netli─či. T├╝rk├že RapÔÇÖin, hatta genel
olarak Rap m├╝zi─čin 80ÔÇÖlerden itibaren g├Ârd├╝─č├╝ k├╝resel ilgi patlamas─▒ bir rastlant─▒ da de─čil. Varo┼člara s─▒k─▒┼čm─▒┼č, tecrit
alt─▒ndaki siyah mahallelerinde safla┼čan ├Âfkenin dile gelmesi ve payla┼č─▒lmas─▒, ya┼čam─▒ s├╝rd├╝r├╝lebilir k─▒lmak i├žin neredeyse bir zorunluluk. Ortaya ├ž─▒kan s├Âz├╝n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝, m├╝zikten, siyasetten, halktan ve en ├žok da kendimizden
beklentilerimizin en d├╝┼č├╝k oldu─ču d├Ânemde bir inan├ž tazelenmesi yarat─▒yor, kitle siyasetinin sa─čalt─▒c─▒ g├╝c├╝n├╝
yeniden d├╝┼č├╝nmek i├žin bize yol g├Âsteriyor. M├╝zik, siyaset oluverince hortlayan ÔÇťsanat─▒ bir ┼čeylere alet etmeÔÇŁ su├žlamas─▒na ve konu Rap olunca duydu─čumuz ÔÇťbu m├╝zik de─čilÔÇŁ itham─▒na cevaben, bizatihi m├╝zi─či ve m├╝zi─čin k├Âkensel demokrasisini tart─▒┼čarak yola ├ž─▒kal─▒m.

Akordu boz ki uyu┼čmazl─▒k ba┼člas─▒n M├╝zik nedir?

Bu yaz─▒n─▒n haddini a┼č─▒p, tan─▒mlamayan ama duyulunca sersemleten bir form├╝l kullanacak olursak, m├╝zik i├žin ÔÇťsesin sesi seslendirmesiÔÇŁ diyebiliriz. ÔÇťZekiceÔÇŁ bir totoloji ya da anlams─▒z bir yank─▒ gibi g├Âr├╝nen bu form├╝l├╝ biraz a├žal─▒m.

Andr├ę Leroi-Gourhan, insan evriminin nedenselli─čine dair en s─▒rad─▒┼č─▒ denemelerden 1964 tarihli Le Geste et la Parole
(Jest ve S├Âz) adl─▒ eserinde, sesin insan varolu┼čunun bir uzan─▒m─▒ olarak ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n beyinle el aras─▒ndaki
geribildirim, yani jest olmadan m├╝mk├╝n olamayaca─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Bu anlamda teknik yani jest, dilin maddi ├Ânko┼čulu
olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Biyolojik olanla teknolojik olan─▒n kesi┼čiminde ise ÔÇťkonu┼čmaÔÇŁ yetisini kazan─▒yoruz. Bu hafife
al─▒namayacak kazan─▒m─▒n felsefi sonu├žlar─▒ g├Âzard─▒ edilemez. ├ç├╝nk├╝ sesin protestosu, sadece ses olmas─▒ndan geliyor.
Jestten sese ge├ži┼č, ayn─▒ zamanda insan─▒n bir i├žses kazanmas─▒na sebep oluyor ve bilin├ž ancak kendimizi duyabilmemizle m├╝mk├╝n hale geliyor.

Bebekler do─čduklar─▒nda insan dillerinde olan ve olmayan t├╝m sesleri ├ž─▒karabiliyorlarken, dili kullanmaya ba┼člamalar─▒ndan hemen ├Ânce k─▒sa bir suskunluk, bir ekolali (duyulan sesleri tekrar etme) evresinden
ge├žiyorlar. Yeniden ses ├ž─▒karabildiklerindeyse bu sonsuz ses d├╝nyas─▒n─▒ unutarak sadece belli bir ses toplulu─čunu
├ž─▒karabildiklerini g├Âr├╝yoruz. ─░nsan─▒n dil-g─▒rtlak hatt─▒nda her do─čum sonras─▒ yeni bir indirgeme ger├žekle┼čiyor.
Bir dile do─čmak, di─čer t├╝m sesleri unutmaktan ge├žiyor. M├╝zikte olan ise insan dilinin k├Âkensel anar┼čisinin
hat─▒rlanmas─▒ yoluyla sesin ├╝zerindeki lisan vesayetini kald─▒rmak. M├╝zik, sesin lisan─▒ de─čil de sesi seslendirmesini
m├╝mk├╝n k─▒l─▒yor. Ayn─▒ ┼čair Re┼čit ─░mrahorÔÇÖun ÔÇťNe zaman insanl─▒ktan ├ž─▒k─▒p sadece m├╝zik olaca─č─▒z?ÔÇŁ derken, m├╝zi─čin insanl─▒─č─▒, insan dillerini ve bedeni a┼čan anar┼čisine i┼čaret etmesi gibi…

─░nsanl─▒─č─▒n ba┼č─▒ndan beri m├╝zik var. Neandertal insan, kam─▒┼č─▒ yontarak elde etti─či bir fl├╝t├╝ ├žald─▒, av i├žin kulland─▒─č─▒
yay─▒ titretti. Bildi─čimiz kadar─▒yla 80 bin y─▒ld─▒r, m├╝zik hem s├Âylenerek hem ├žal─▒narak ├žobanlar─▒n yaln─▒zl─▒─č─▒na, sava┼č├ž─▒lar─▒n
zaferlerine, rahiplerin dualar─▒na e┼člik etti. Fakat bunlar, notasyon sistemlerinin yoklu─čunda ancak farazi olarak
geriye kalan arkeolojik kal─▒nt─▒lar ├╝zerinden ula┼čt─▒─č─▒m─▒z ├ž─▒kar─▒mlar…

Blok partileri James BrownÔÇÖun davulcusu Clayton Fillyau, ÔÇťbreak beatÔÇŁ olarak bilinen ritimleriyle blok partilerinde
break dans yapan gen├žlerin ÔÇťB-boyÔÇŁ hareketinin altyap─▒s─▒n─▒ olu┼čturdu.

Bug├╝n m├╝zik denildi─činde ise g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝ne bir sol anahtar─▒ geliyorsa, bu, sesin y├╝zy─▒llard─▒r yaz─▒n─▒n hakimiyetine
al─▒nmas─▒ i├žin verilmi┼č say─▒s─▒z standardizasyon m├╝cadelesinin sonucu.

Yaz─▒n─▒n icad─▒ndan bug├╝ne, ├Âzellikle de ulus-devletle beraber sesin ├Âzerkli─či farkl─▒ bir cephe kazand─▒. Modernitenin
belki de en belirleyici ├Âzelli─či olan kitlelerin okur yazarla┼čmas─▒yla, merkez├« e─čitim sistemi, harflerin hangi sesi ├ž─▒karacaklar─▒n─▒ da tayin etmeye ba┼člad─▒. Ses sabiteleri, vurgular ve ses s├╝releri belirlendi.

Harflerin sesin nas─▒l ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ dikte etti─či, anla┼č─▒l─▒r olman─▒n ve makbul vatanda┼čl─▒─č─▒n belli bir ses dizgesine uyum sa─člamaktan ge├žti─či modern d├Ânem m├╝zi─či g├╝r├╝lt├╝n├╝n bi├žimlendirilmesine, AdornoÔÇÖnun deyimiyle bir ÔÇťuzla┼čma vaadiÔÇŁne d├Ân├╝┼čt├╝. Bu s├╝re├žte baz─▒ m├╝zikler yerel kal─▒rken, AvrupaÔÇÖn─▒n hegemonik ├╝st-k├╝lt├╝r├╝n├╝n be─čenisine
mazhar olmu┼č ÔÇťklasikÔÇŁ m├╝zik, evrenselli─či tekeline alarak alt ve ├╝st k├╝lt├╝r aras─▒nda bir de─čerler hiyerar┼čisi olu┼čturdu.
Aksanlar─▒n, melodilerin ve kelimelerin k─▒y─▒m─▒ kar┼č─▒s─▒nda m├╝zi─čin g├╝c├╝ bu tektiple┼čmeye direndik├že, bu y─▒k─▒m─▒ ar┼čivledi─či surette art─▒yor. Shakespeare bunu belki b├╝t├╝n m├╝zikologlardan daha iyi anlam─▒┼č. Troilos ile KressidaÔÇÖda
OdysseusÔÇÖa ┼čunu s├Âyletmi┼č: ÔÇťDereceleri yok et, ┼ču lavtan─▒n akordunu boz ki uyu┼čmazl─▒k ba┼člas─▒n!ÔÇŁ

Frans─▒z filozof Jacques Ranci├ĘreÔÇÖin me┼čhur ifadesiyle iktidar, ÔÇťduyulurun payla┼č─▒m─▒ÔÇŁ n─▒ ├Ârg├╝tler. Ona g├Âre siyaset, tam da neyin duyulur olaca─č─▒na, ÔÇťduyulurÔÇŁa dair neler denilebilece─čine ve ÔÇťduyulurÔÇŁ olan─▒ kimin s├Âyleyebilece─čine
dairdir. ─░┼čitildi─činde ne ÔÇťbu m├╝zik de─čilÔÇŁ dedirtiyor, ne kula─ča do─čru geliyor, ne avam duyuluyor, hangi ses
etnik, hangi ses evrensel? Ahmet KayaÔÇÖdan K├óz─▒m KoyuncuÔÇÖya, Cem KaracaÔÇÖdan Selda Ba─čcanÔÇÖa a┼čina oldu─čumuz bu
i├žerilme/d─▒┼članma hareketi esteti─čin siyasetinin temel dinami─čidir.

Protest m├╝zi─či, i├žeri─činden ve s├Âzlerinden ba─č─▒ms─▒z olarak bu tan─▒mlar─▒ tart─▒┼čmaya a├žan, i┼čitilir olana dair s─▒n─▒rlar─▒
afi┼če eden her t├╝rl├╝ ses olarak tan─▒mlayabiliriz. Bu sebepten dolay─▒ ekseriyetle zamans─▒z ├ž─▒kagelir; ne de olsa
verili de─čildir. Do─črudan iktidar─▒n esteti─čini hedef al─▒r. Do─čal gelen de─čerler hiyerar┼čisini alt-├╝st eder ki duyulamaz
k─▒l─▒nan, harflere s─▒─čmad─▒─č─▒ i├žin de─čersizle┼čtirilen hangi sesler kalm─▒┼čsa i┼čitilebilsin.


M├╝zi─čin ├žo─ču zaman bir ├Ânsezi ┼čeklinde tecelli edi┼či, Greil MarcusÔÇÖun deyi┼čiyle ÔÇťgizli bir tarihÔÇŁi g├Âr├╝n├╝r k─▒l─▒┼č─▒
tam da bu sebepten, iktidar─▒n estetik belirleniminin ak─▒┼č─▒n─▒ bozmas─▒ndan, uyu┼čmazl─▒─č─▒ndand─▒r. Protest m├╝zik, g├Âr├╝nmez, sesi ├ž─▒kmaz hale gelmi┼č ├želi┼čkileri, ┼čiddeti, ba┼čkal─▒klar─▒n isyandan kurtar─▒r. Her insanda kaz─▒l─▒ bulunan dizginlenmi┼č seslerin ve ba┼čkal─▒klar─▒n olu┼ča gelebilece─či bir alan a├žar. Bu sebepten kendisine ge├ž kalm─▒┼č faniler i├žin ├Ânden gider, ├Ânc├╝l├╝k ve ├Ânc├╝ll├╝k yapar. CazÔÇÖdan RockÔÇÖa ve bug├╝n RapÔÇÖe modern m├╝zi─čin tarihi, m├╝esses nizam─▒n
zaman ├žizgisine meydan okumalar─▒n tarihidir.

Amerikan varo┼čundan siyasi kehanetler RapÔÇÖin New YorkÔÇÖun arka sokaklar─▒nda funk ve caz par├žalar─▒ndan arak ritimlerle (ÔÇťsampleÔÇŁ) ba┼člad─▒─č─▒ az ├žok bilinen bir hikaye. James BrownÔÇÖun bateristi Clayton FillyauÔÇÖnun ÔÇťbreakbeatÔÇŁleri
DJÔÇÖlere yeni bir m├╝zi─čin altyap─▒sal ilham─▒n─▒ verdi. Gelgelelim tekrar eden ritimler ├╝zerine kafiyeli s├Âzler yazma
fikri pek tabii yeni de─čildi. Yeni olan, bu mecran─▒n elektronik altyap─▒s─▒ ve i├žinden ├ž─▒kt─▒─č─▒ toplumsall─▒kt─▒.

1955ÔÇÖte Rosa ParksÔÇÖ─▒n otob├╝ste siyahlara ayr─▒lan alana ge├žmeyi reddedi┼čiyle ba┼člayan medeni haklar m├╝cadelesi, k├Âleli─čin her bak─▒mdan m├╝lks├╝zle┼čtirdi─či ve resm├« olarak alt-insan muamelesi yapt─▒─č─▒ siyahlar─▒n kimliklenme ve s├Âm├╝rgesizle┼čme talebine sahne oldu. 1968 NisanÔÇÖ─▒nda Martin Luther KingÔÇÖe yap─▒lan suikast, ├žoktan ba┼člam─▒┼č olan ÔÇť─▒rk isyanlar─▒ÔÇŁ n─▒ ├╝lke ├žap─▒na yayd─▒. 60ÔÇÖlar boyunca siyah, melez ve g├Â├žmen entelekt├╝ellerin fikr├« ├╝retimleri ve sloganlar─▒
sokaktayd─▒. Ayn─▒ y─▒llarda ba┼člayan Black Power (Siyahlar─▒n G├╝c├╝) hareketi de radikal bir e┼čitlik ve ┼čarts─▒z ├Âzg├╝rl├╝k talep
ediyordu.

Ray CharlesÔÇÖdan Aretha FranklinÔÇÖe ÔÇťSoulÔÇŁ tarz─▒ art─▒k siyah eylemlili─činin h─▒z─▒na ve ├Âfkesine yeti┼čemiyordu. Dahas─▒,
bu yas ve duygu selinin alt─▒nda yatan H─▒ristiyan ilahiyat─▒, yeni hareketlerin siyasal ve estetik d├╝nyas─▒n─▒ anlatmakta
son derece yetersizdi. D├╝nya Sava┼č─▒ sonunda siyah askerler ne ev kredilerinden ne de e─čitim deste─činden yararlanabilmi┼čti

Beyaz alt-s─▒n─▒f b├╝y├╝k oranda orta s─▒n─▒fla┼č─▒rken siyahlar daha da fakirle┼čmi┼čti. Curtis MayfieldÔÇÖ─▒n ÔÇťPeople Get
ReadyÔÇŁsinden (1965) Marvin GayeÔÇÖin ÔÇťInner City BluesÔÇŁuna (1971) pek ├žok eser vard─▒ ku┼čkusuz ama, s├Âzler ve ses h├ól├ó
├žok kibar, h├ól├ó m├╝zakere eden, uzla┼č─▒ arayan bir tondayd─▒.

Hip-HopÔÇÖun ba┼člang─▒c─▒ KingÔÇÖin katlinin izinde devletin
siyasal ayg─▒tlar─▒na yaslanamayacak olman─▒n, kazan─▒lm─▒┼č haklara hi├žbir zaman itimat edilemeyece─činin fark─▒ndal─▒─č─▒ndan
do─čdu. 80ÔÇÖlerde Eric B. & Rakim, Run-DMC, A Tribe called Quest ve Public EnemyÔÇÖnin ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či Hip-Hop k├╝lt├╝r├╝, Reagan ve ThatcherÔÇÖ─▒n tesis etti─či neoliberal muhafazakar d├╝nya d├╝zeninde kitab─▒n ortas─▒ndan konu┼čuyordu ReaganÔÇÖ─▒n 1981-89 aras─▒ ba┼čkanl─▒k d├Ânemi boyunca, Medeni Haklar Yasas─▒ÔÇÖnda (1964) siyahlar─▒n iktisadi ve toplumsal konumlar─▒n─▒ iyile┼čtirmeyi ama├žlayan yasalar t├Ârp├╝lendi, ufaland─▒ ya da etkisizle┼čtirildi. Yasa vard─▒ ama h├╝km├╝
yoktu, siyahiler vatanda┼čt─▒ ama haklar─▒ ├Âl├╝ do─čmu┼čtu.

Rap, su├ž hikayeleri, uyu┼čturucu i├žinde hayat, varo┼člarda yoksulluk, d├╝nyan─▒n en zengin ├╝lkesinde hi├žbir sosyal
g├╝vence olmaks─▒z─▒n ya┼čayan ├Âl├╝ler olarak hayatta kalma sava┼č─▒ ├╝zerinden, o zamana dek ÔÇťa─čza al─▒nmazÔÇŁ kabul edilen
ne varsa dile getirdi. Bunu yaparken ne yas tuttu, ne de g├Âklerden yard─▒m bekledi. Hip-HopÔÇÖ─▒n icras─▒n─▒n g├Ârece
ucuzlu─ču onu pratikte de demokratikle┼čtiriyor, ÔÇťalayl─▒lar─▒nÔÇŁ dahi bu m├╝zi─če ad─▒m atmas─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒l─▒yordu.
G├╝ndelik hayata bu kadar yak─▒n duran, somuta bu kadar sad─▒k bir m├╝zik ancak y├╝kselebilecekleri daha ├╝st bir anlam
d├╝zeyinden yoksun b─▒rak─▒lm─▒┼č ezilenlerin dilinden d├Âk├╝lebilirdi.

Hip-Hop, kapitalizmin kendini yeniden ├╝retebilmesi i├žin ihtiya├ž duydu─ču toplumun i├žten y─▒k─▒l─▒┼č─▒n─▒ anlat─▒r ama bu sadece bir k─▒yamet hikayesi de─čildir. Ne olursa olsun hayatta kalmak i├žin gerekli yeni ├Âznelliklere kap─▒ a├žar.

Kapitalizmin 2008 sonras─▒ d├╝nya ├žap─▒nda ya┼čatt─▒─č─▒ y─▒k─▒m─▒n ve toplumsal refah gerilemesinin provas─▒, 1980ÔÇÖlerde
siyah gettoda vuku bulmu┼čtur. Hip-HopÔÇÖun kehaneti bug├╝n daha da anlaml─▒ysa, bunun nedeni tam da bu m├╝zi─či
yaratan toplumsal ├želi┼čkilerin k├╝reselle┼čmi┼č olmas─▒d─▒r.

Duyduklar─▒n ger├žek duygular─▒m hissiz AlmanyaÔÇÖn─▒n g├Â├žmen mahallelerinde T├╝rk├že RapÔÇÖin do─ču┼ču ├žok bilinen
ama k├╝resel ba─člam─▒ ve neticeleri ├╝zerine az kafa yorulmu┼č bir olgu. Almanya, So─čuk Sava┼čÔÇÖ─▒n en gergin
y─▒llar─▒nda hiphopÔÇÖla tan─▒┼čt─▒. ─░lk T├╝rk├že Rap toplulu─ču ÔÇťIslamic ForceÔÇŁun mimar─▒ Boe-B (B├╝lent ─░pek, 1970-2000) 1980ÔÇÖlerde 200 binden fazla Amerikan askerinin bulundu─ču AlmanyaÔÇÖda, Amerikan varl─▒─č─▒n─▒n en yo─čun hissedildi─či
┼čehir olan BerlinÔÇÖde b├╝y├╝m├╝┼č bir gurbet├ži ├žocu─čuydu. Ge├žici izinler, ge├žici evler ve So─čuk Sava┼čÔÇÖ─▒n karga┼čas─▒nda
silikle┼čmi┼č varl─▒klar─▒yla bu nesil, fakirlik, ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒n─▒f insan muamelesi ve en ├Ânemlisi de kendini ifade edecek ara├žlardan yoksun olmakla tan─▒mlanabilir. Berger ve MohrÔÇÖun Yedinci AdamÔÇÖda (1975) betimledikleri surette Kuzey
AvrupaÔÇÖdaki ÔÇťge├žiciÔÇŁ i┼č├žiler, refah devletleri y├╝kselirken y├╝k├╝ omuzlay─▒p m├╝reffeh bir ya┼čam vaadi sunulmayan, s─▒n─▒f siyasetinin d─▒┼č─▒nda kalm─▒┼č k─▒r─▒lgan proleterlerdi. 90ÔÇÖlar─▒n ba┼č─▒nda Boe-BÔÇÖnin mesaj─▒ ÔÇťel mahkumÔÇŁ ya┼čan─▒lan bir hayat─▒n betimlenmesiydi. Killa HakanÔÇÖ─▒n bir ┼čark─▒s─▒nda dedi─či gibi, yoksullu─ča ve ─▒rk├ž─▒l─▒─ča kar┼č─▒ ÔÇťet bedenden duvarlarÔÇŁ in┼ča etmi┼č bu gen├žlerin kendi varolu┼člar─▒ndan ba┼čka bir dayanaklar─▒ yoktu.

1980 Darbesi sonras─▒ T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ân├╝┼č├╝ s├╝resiz olarak ertelemi┼č ailelerin ├žocuklar─▒ i├žin ailelerin ├╝lkesi ve diliyle,
kalakald─▒klar─▒ ├╝lkenin d├╝nyas─▒ aras─▒nda tutunacaklar─▒ tek mecra arkada┼čl─▒klar─▒yd─▒. Islamic ForceÔÇÖun ÔÇťMesajÔÇŁ (1997)
alb├╝m├╝ndeki ÔÇťGurbetÔÇŁ par├žas─▒ ÔÇťT├╝rk├╝lerimi da─člarda unuttumÔÇŁ diyordu tekrarla. T├╝rk├že Rap bu unutu┼ča denk d├╝┼čen
bir hat─▒rlama olarak, t├╝rk├╝lerin ikame bir hat─▒ras─▒ olarak do─čar. Alper AÔÇÖn─▒n 1991 tarihli ÔÇťBir Yabanc─▒n─▒n Hayat─▒ÔÇŁ ilk
T├╝rk├že Rap par├žas─▒ olarak ÔÇťezilmenin ac─▒s─▒ÔÇŁn─▒ pe┼čis─▒ra gelenlere miras b─▒rak─▒r.

T├╝rk├že RapÔÇÖin ba┼člang─▒c─▒ndaki bu yoksulluk ve sahipsizlik hissi, bu m├╝zi─čin T├╝rkiyeÔÇÖye ula┼čmas─▒n─▒n ard─▒ndan da etkisini yitirmedi. Aksine T├╝rkiyeÔÇÖde de devletin ve yere g├Â─če s─▒─čd─▒r─▒lamayan T├╝rk aile yap─▒s─▒n─▒n g├Âlgesinde t├╝m bu ┼čiddet daha da sert duyulur oldu. Ne de olsa AlmanyaÔÇÖda gurbeti bahane edip ├╝st bir perdeden failler aklanabilirdi; ancak kendi ├╝lkenizde kendinizle ba┼čba┼ča kal─▒rs─▒n─▒z. Rap de bu ┼čoku ya┼čad─▒, tan─▒kl─▒k etti ve buradan kendi ÔÇťsiyasalÔÇŁ hatt─▒n─▒ yaratt─▒. Nurdan G├╝rbilekÔÇÖin 80ÔÇÖler okumas─▒, bu darbeli, i┼čkenceli, asker├« vesayet alt─▒ndaki d├Ânemin 90ÔÇÖlara miras─▒ ÔÇťKonu┼čan T├╝rkiyeÔÇŁnin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ if┼ča eder: Neyin nerede konu┼čulaca─č─▒, neyin konu┼čulan─▒n alan─▒na ├žekilece─či
bellidir.

90ÔÇÖlar: Cartel, Ceza, Sagopa

Gelgelelim 90ÔÇÖlar dilin kemi─činin olmay─▒┼č─▒yla s─▒nanm─▒┼čt─▒r. Koalisyonlar ve iktisadi istikrars─▒zl─▒k, ├ľzalÔÇÖ─▒n ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či
d─▒┼ča a├ž─▒l─▒m ve Susurluk, T├╝rk├že RapÔÇÖin 95ÔÇÖteki patlamas─▒n─▒ ├ževreler. CartelÔÇÖin ÔÇť25 ya┼č─▒nda 100.000ÔÇÖlik arabaÔÇŁn─▒n paras─▒n─▒n nerden geldi─čini sormas─▒ asl─▒nda tersinden bir ├ža─čr─▒d─▒r: Konu┼čan T├╝rkiyeÔÇÖnin neyi konu┼čmad─▒─č─▒n─▒
s├Âyleyerek, bunu s├Âz├╝n alan─▒na getirmek ve naif bir tarzda da olsa insanlar─▒ hak aramaya ├ža─č─▒rmak. 1999ÔÇÖda derlenen ÔÇťYeralt─▒ OperasyonuÔÇŁ, CartelÔÇÖin ne┼čeli ve nikbin d├╝nyas─▒ndan radikal bir kopu┼ču ba┼člat─▒r. Bu alb├╝mde yer alan Ceza ve SagopaÔÇÖn─▒n m├╝┼čterek ve ayr─▒ ayr─▒ siyasi tav─▒rlar─▒n─▒ ele almak bu yaz─▒n─▒n kapsam─▒n─▒ a┼čar. T├╝rk├že Rap bu iki isme tabii indirgenemez ama, Cartel sonras─▒ hegemonyac─▒ varl─▒klar─▒n─▒ da tasdik etmek gerekiyor. Solo alb├╝mlerinde tutturduklar─▒ y├╝ksek standartlar ve lirizm ─▒srarlar─▒ T├╝rk├že Rap i├žin bug├╝n dahi belirleyicidir. Ne var ki CezaÔÇÖn─▒n RapÔÇÖi kitlelere ula┼čt─▒rma ve SagopaÔÇÖn─▒n kendini bulma yolundaki cefal─▒ y├╝r├╝y├╝┼člerinde siyasete ilgi, ├žo─ču zaman sava┼č kar┼č─▒tl─▒─č─▒ ya da
sitem olarak tecelli etmi┼čtir.

T├╝rk├že RapÔÇÖi siyasalla┼čt─▒ran as─▒l etki Fuat ErginÔÇÖden s├Âk├╝n eder. BerlinÔÇÖde 90ÔÇÖlar─▒n ba┼č─▒ndan itibaren uluslararas─▒ Hip-HopÔÇÖ─▒n i├žinde bulunan ErginÔÇÖin 1999ÔÇÖda ÔÇťHassickdirÔÇŁ le ba┼člayan T├╝rk├že Rap kariyeri, s├Âz yaz─▒m─▒ pratiklerini d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼čt├╝r. Bug├╝n ErginÔÇÖin etkisiyle RapÔÇÖe ad─▒m atm─▒┼č pek ├žok isimde onun do─črudanl─▒─č─▒, liriklerindeki kolajc─▒,
m├╝stehcenden ├žekinmeyen tav─▒r g├Âr├╝lebilir. T├╝rk├že RapÔÇÖin 2005ÔÇÖte Ceza-Sagopa kavgas─▒yla ba┼člayan ve 2009ÔÇÖda Rapstar felaketiyle biten d├Ânemi, asl─▒na bak─▒l─▒rsa t├╝r├╝n m├╝zik end├╝strisi ve m├╝esses medyayla uzla┼čma ├žabalar─▒n─▒n
da sona ermesine yol a├žar. Bas─▒n genel olarak Ceza d─▒┼č─▒nda RapÔÇÖten el ├žekmi┼čtir. Bu ilgisizlik sayesinde end├╝striyel hiyerar┼čilerden ve otorite sisteminden uzak, g├Ârece h├╝r bir m├╝zik ortam─▒ v├╝cuda gelir.

HipHopLife websitesinin 2011ÔÇÖde ba┼člayan ÔÇťkar─▒┼č─▒k kasetÔÇŁ serisi ÔÇťOrganize Oluyoruz 1ÔÇŁ ve devam─▒ndaki derlemelerde
boy g├Âsteren 2005 sonras─▒ m├╝zi─če ba┼člam─▒┼č yeni nesil MCÔÇÖler de T├╝rkiyeÔÇÖnin yeni siyasi iklimine cevap olarak ortaya
├ž─▒kar.

T├╝rk├že Rap ve Gezi Hadiseleri

T├╝rk├že RapÔÇÖin yeniden mercek alt─▒na giri┼či Gezi d├Âneminde olmu┼čtur. SaianÔÇÖ─▒n ÔÇťFele─čin ├çemberine 40 Kur┼čunÔÇŁ (2010), Allame ft. HaykiÔÇÖnin ÔÇťManifestoÔÇŁsu (2012) gibi pek ├žok par├ža, Gezi ├Âncesi/Gezi sonras─▒ g├╝ndeme gelen itiraz ve ele┼čtirileri dillendirmi┼čti. Gezi esnas─▒nda ve sonras─▒ndaysa T├╝rk├že Rap bamba┼čka bir dizgeye kavu┼čtu. Bug├╝n bu
m├╝zi─či icra edip GeziÔÇÖye selam durmam─▒┼č isim yok denecek kadar azd─▒r.

Bug├╝n RapÔÇÖin ÔÇťSusamamÔÇŁ tavr─▒ 2013ÔÇÖten beri ve ├Âncesinden gelen protest kimli─činin bir neticesi. Rap├žilerin TV,
radyo ve bas─▒ndan neredeyse tamamen ayr─▒ d├╝┼čmesinin bir sonucu olan bu y├╝kseli┼č, ├žo─ču yeti┼čkin i├žin ÔÇťaniÔÇŁ ve ÔÇť┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ÔÇŁ oldu. Fakat AK Parti iktidar─▒ndaki T├╝rkiyeÔÇÖye do─čmu┼č, GeziÔÇÖnin hezimetinde ilk bilin├žlenmesini ya┼čam─▒┼č ├žo─ču
hen├╝z ├╝niversite bitiren yeni bir nesil i├žin Rap, uzun zamand─▒r yol g├Âsterici. 2018ÔÇÖin ilk 11 ay─▒ boyunca EzhelÔÇÖi T├╝rkiye
SpotifyÔÇÖ─▒nda en ├žok dinlenen sanat├ž─▒ yapan kitlenin ekseriyeti hen├╝z re┼čit de─čil. Darbelerin ve hukukile┼čerek kamunun iradesini hi├žle┼čtiren siyasetlerin g├Âlgesinde, ÔÇÖ82 anayasas─▒n─▒n ├Âng├Ârd├╝─č├╝ ┼čekilde giderek devletle┼čen bir ├╝lkenin ya┼čad─▒─č─▒ s├╝rmenajdan ├ž─▒kma ├žabas─▒ T├╝rk├že Rap. G├╝ndemin a┼č─▒r─▒ uyar─▒m─▒ndan, bitmek bilmeyen ÔÇťson dakikaÔÇŁ lardan kafas─▒n─▒ kald─▒ramayan; muhasara alt─▒ndaki kamusal alan─▒ ve sokaklar─▒ dolduran hissizle┼čmi┼č kalabal─▒klar─▒ ├Âzg├╝rl├╝─če
├ža─č─▒r─▒rken bir ├Âzg├╝rl├╝k tan─▒m─▒ yapm─▒yor bu m├╝zik.

BenjaminÔÇÖin H├ÂlderlinÔÇÖden ├Âd├╝n├ž ald─▒─č─▒ ÔÇťilahi ay─▒kl─▒kÔÇŁtaki gibi seremonilerden ve ezberlerden uzak ve bir ululu─ča isnat
etmeksizin d├╝nyaya b├╝y├╝lenmeden bakabilmek… G├Âsteri ├ža─č─▒ndan uyan─▒p gelece─či d├╝┼čleyebilmek i├žin: ÔÇťDuyduklar─▒n ger├žek / Sap─▒na kadar do─čru / Duygular─▒m hissiz / Batan g├╝ne┼če kar┼č─▒ÔÇŁ

Add a Comment

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir