Soru ve Cevaplarla 襤lgin癟 Bilgiler – 1

– 襤ngiltere’ de trafik neden soldan akar ?

Bir zamanlar herkes 襤ngilizler gibi yolun solundan gidiyordu. Bunun i癟in de 癟ok ge癟erli bir sebep vard覺.
Y羹zy覺llarca 繹nce yolun kar覺s覺ndan gelenin dost mu, yoksa d羹man m覺 olduunu kestirmek m羹mk羹n deildi. 襤nsanlar覺n 癟ou sa ellerini kulland覺klar覺 i癟in, yolun solundan, duvar dibinden (yaya veya atla) giderek sol taraflar覺n覺 emniyete al覺r, sa ellerini k覺l覺癟lar覺n覺 hemen 癟ekecek ekilde haz覺r bekletirlerdi.

Yolun solundan seyahat, ilk defa 1300 y覺llar覺nda, papan覺n Roma’ya gelecek hac覺lar覺n yolda karmaaya sebep vermemeleri i癟in, yolun solundan gitmelerini s繹ylemesiyle resmileti ve y羹zy覺llar boyu devam etti.

18. y羹zy覺l覺n sonlar覺nda ABD’de bir癟ok at覺n 癟ektii posta arabalar覺nda, s羹r羹c羹 koltuu yoktu ve s羹r羹c羹 en arkada ve soldaki at覺n 羹st羹nde oturuyordu. Bu da yolun solundan gidildiinde kar覺dan geleni ve yolun kontrol羹n羹 zorlat覺r覺yordu.
ok ge癟meden ABD’de trafik sadan ilemeye balad覺. Frans覺z 襤htilali s覺ras覺nda, ihtilalin liderlerinden Maximilien Robespierre, b羹y羹k bir olas覺l覺kla Katolik kiliseye meydan okuyanlara bir jest olsun diye, Parislilerden yollar覺n sa覺ndan gitmelerini istedi.
Bir s羹re sonra asl覺nda kendisi de bir solak olan Napolyon, ordular覺ndaki ikmal arabalar覺n覺n yollar覺n sa覺ndan gitmeleri emrini verdi ve zaptettii her 羹lkede de bu uygulamay覺 hayata ge癟irdi.

襤ngiltere hi癟bir zaman Napolyon taraf覺ndan zapt edilemediinden 襤ngilizler yolun solundan gitme al覺kanl覺klar覺ndan vazge癟mediler. Avustralya, Hindistan gibi t羹m eski s繹m羹rgelerinde de bu usul羹 devam ettirdiler. Zaten 襤ngilizler’de Amerikal覺lardan farkl覺 olarak s羹r羹c羹 araban覺n 羹st羹nde ve sa覺nda oturuyordu.

Modern araba teknolojisinin gelimesi ile bu geliimin d羹nyada 繹nc羹s羹 olan ABD’de s羹r羹c羹 koltuu ve direksiyon sadan gidie uygun olarak sola konuldu ve d羹nyan覺n bir癟ok b繹lgesinde bu ekilde yayg覺nlat覺.

襤ngiltere’de ve eski s繹m羹rgelerinde, trafik ak覺覺n覺 sa eride alman覺n faturas覺 o kadar y羹kl羹d羹r ki, art覺k isteseler de kolay kolay bunu yapamazlar.
Hangi 羹lkede olursan覺z olun, trafiin y繹n羹 ister sadan olsun ister soldan, kar覺dan kar覺ya ge癟meden 繹nce, siz yine de her iki y繹ne bakmay覺 ihmal etmeyin.

 

– Trafik lambalar覺 neden k覺rm覺z覺, sar覺 ve yeildir ?

Trafik 覺覺klar覺 uygulamas覺, 繹nceleri demiryollar覺n覺n trenleri kontrol i癟in uygulad覺覺 sinyaller rnek al覺narak balam覺t覺r. Demiryollar覺 idaresi k覺rm覺z覺 rengi ‘dur’ sinyali olarak se癟miti. K覺rm覺z覺 renk kan rengi olduundan as覺rlar boyu tehlikenin, tahribat覺n ve 繹l羹m羹n simgesi olmutur. Demiryollar覺 ilk faaliyete ge癟tii 1830’lu y覺llarda ‘ikaz’ 覺覺覺n覺n rengi yeil, ‘ge癟’ 覺覺覺n覺n ise beyazd覺.

Bir s羹re sonra beyaz sinyal problem yaratmaya balad覺. Beyaz renkli ‘ge癟’ sinyali dier sokak lambalar覺 ile kar覺t覺r覺labiliyordu. Ama daha da k繹t羹s羹 ‘dur’ iaretlerine konulan k覺rm覺z覺 mercekler yerlerinden d羹羹nce 覺覺k beyazla覺yor, ‘ge癟’ sinyali olarak alg覺lan覺yor ve kazalara yol a癟abiliyordu.
Sonunda demiryolcular k覺rm覺z覺y覺 ‘dur’, yeili ‘ge癟’ sar覺 rengi de ‘ikaz’ sinyali olarak kullanmaya balad覺lar.

Bilindii gibi sar覺, renk spektrumu i癟inde en g繹z al覺c覺 renktir. B繹ylece makinist bir sinyalin bulunmas覺 gereken yerde beyaz 覺覺覺 g繹r羹rse, bir eylerin yanl覺 olduunu anl覺yor ve tedbirini al覺yordu.

Karayollar覺na gelince, yollarda sadece atlar覺n ve at arabalar覺n覺n bulunduu tarihlerde bile d羹nyan覺n b羹y羹k ehirlerinde trafik sorundu. 襤lk trafik lambas覺 otomobillerin ortaya 癟覺kmas覺ndan 癟ok 繹nce 1868’de Londra’da kullan覺ld覺. Gazla yak覺lan ve bir eksen etraf覺nda d繹nd羹r羹lebilen k覺rm覺z覺 ve yeil lambalar bir y覺l sonra patlay覺p, kendilerini 癟eviren polisi de yaralay覺nca bu uygulama ortadan kalkt覺.
Ama 繹te yandan otomobillerin ortaya 癟覺kmas覺 ve ehirlerde dolamaya

balamalar覺yla birlikte durum iyice k繹t羹leti. eitli ehirlerde deiik uygulamalar yap覺ld覺. Demiryollar覺ndaki uygulama 繹rnek al覺nd覺 ama demiryollar覺nda birbirine paralel iki hat vard覺. Bu sistem iki yolun kesitii kavaklarda ie yaram覺yordu.

Sonunda g羹n羹m羹zdekilere benzeyen ilk elektrikli otomatik trafik lambas覺n覺, ilkokul mezunu ve ABD’deki Cleveland’da otomobil sahibi ilk siyah olan Garrett Morgan gelitirdi. 1914’de ilk denemelerine balayan Morgan 1923’de de patentini ald覺. Morgan 1963’de 繹l羹m羹nden az 繹nce patentini 40 bin dolara General Electric firmas覺na satt覺.

Morgan’覺n lambalar覺 demiryollar覺na benzer ekilde bir “T” 羹zerinde k覺rm覺z覺 ve yeil iki lambadan ibaretti. ok ge癟meden ikaz anlam覺nda sar覺 lamba da ilave edildi ve uygulama b羹t羹n d羹nyaya s羹ratle yay覺ld覺.

Aradan ge癟en y覺llara ramen sar覺 renk hala ‘ikaz’ anlam覺ndad覺r ama g羹n羹m羹z s羹r羹c羹leri onu ‘ge癟’ sinyali olarak alg覺l覺yorlar.

 

– Erkek bebeklerin giysileri ni癟in mavidir ?

Y羹zy覺llarca 繹nce insanlarda eytani g羹癟lerin, bebeklerin veya k羹癟羹k 癟ocuklar覺n odalar覺nda dolat覺klar覺na, onlar覺n v羹cutlar覺na girmek i癟in f覺rsat kollad覺klar覺na ilikin ortak bir inan癟 vard覺. Ayr覺ca bu eytani g羹癟lerin, mavi renk taraf覺ndan kovulduuna da inan覺l覺yordu. 羹nk羹 mavi g繹klerin rengi idi. Hatta bug羹n bile hala Ortadou’da eytan覺 kovmak i癟in, baz覺 evlerin kap覺lar覺 maviye boyanmaktad覺r.

O zamanlarda, s羹lalenin devam覺 i癟in, erkek bebeklerin 繹nemi daha fazla olduu i癟in, eytan korkar da gider diye, erkek bebeklerin ve k羹癟羹k erkek 癟ocuklar覺n giysilerinin mavi olmas覺 adet haline geldi ve y羹zy覺llar boyunca devam etti.
ok sonralar覺 k覺z bebekler de “erkek bebekler kadar 繹nem kazan覺nca”, onlar覺n giysilerine de bir renk verilmesi ihtiyac覺 dodu ve de 癟i癟eklerin en g羹zeli olan g羹l羹n rengi, yani pembe renk verildi.

 

– Erkeklerin d羹meleri neden sa taraftad覺r ?

襤nsanlar覺n daha 癟ok sa ellerini kullanmalar覺ndan dolay覺 yerleen bir al覺kanl覺k daha. Sa elini kullanan bir insan i癟in, sadaki bir d羹meyi, soldaki bir ilie ge癟irmek daha kolayd覺r. Bu nedenle de erkeklerin d羹meleri daima sadad覺r.

Peki kad覺nlar覺n d羹meleri ni癟in solda? Kad覺nlar覺n 癟ounluu da, daha 癟ok sa ellerini kullanm覺yor mu?

Giysilerde d羹melerin kullan覺lmaya balan覺ld覺覺 ilk zamanlarda, d羹meler hem 癟abuk k覺r覺labiliyordu, hem de herkesin alamayaca覺 kadar pahal覺 idi. D羹me alabilecek zengin kad覺nlar da, uzun elbiselerini ancak hizmet癟ilerinin yard覺m覺 ile giyebiliyorlard覺.

Hizmet癟iler ise han覺mlar覺n覺n kar覺s覺nda, onlar覺n d羹melerini, sa ellerini kullanarak daha rahat ve daha h覺zl覺 ilikleyebiliyorlard覺 (tabii erkeklerin de daha h覺zl覺 癟繹zd羹klerini s繹ylemeye gerek yok). Bu neden(ler)le, terziler d羹meleri hizmet癟inin sa覺na, han覺m覺n覺n ise soluna gelecek ekilde diker oldular. G羹n羹m羹zde her kad覺n, kendi kendine giyinip soyunmas覺na ramen nedendir bilinmez, bu adet deimedi.

 

– 襤nsanlar ni癟in tokala覺yorlar?

Tokalama asl覺nda 癟alar 繹ncesi bir adet. ok eski 癟alarda, t羹m erkekler bir silah ta覺yor ve 癟ounluu da bu silah覺 sa eli ile kullan覺yordu.

Bir erkek dierine dost olduunu, elinde silah bulunmad覺覺n覺 g繹stermek i癟in, bo sa elini uzat覺yor, dieri de ayn覺 eyi yap覺yordu. Ama her iki taraf da kendini emniyete almak, dierinin aniden silah 癟ekmesine mani olmak i癟in, birbirlerinden emin olana kadar, birlikte ellerini hafif癟e s覺karak duruyorlard覺.
Tokala覺rken elleri sallama al覺kanl覺覺, elleri daha iyi kavrayarak, rakibin giysisinin i癟inden aniden bir silah 癟覺karmas覺n覺 繹nlemek i癟in balam覺 olabilir.

Ancak sonralar覺 dostluun bir ifadesi oldu.

 

– Matemde bayraklar ni癟in yar覺ya indirilir?

Bu gelenein k繹keni eski deniz savalar覺na kadar uzan覺yor. O devirlerde her bir sava gemisinin direinin tepesinde dalgalanan kendine 繹zg羹 renkli bir bayra覺 vard覺. Bir deniz sava覺ndan sonra yenilen gemi, galip taraf覺n bayra覺n覺 asmak zorundayd覺, bunun i癟in de kendi bayra覺n覺 yar覺ya 癟ekerek 羹stte yer b覺rak覺rd覺.

G羹n羹m羹zde b繹yle bir durum s繹z konusu deilse de, bayraklar覺 yar覺ya indirmek bir sayg覺 ifadesi olarak kald覺. Milletlerin matem g羹nlerinde, 繹nemli devlet adamlar覺n覺n 繹l羹m羹nde, dier milletlerin de bayraklar覺n覺 yar覺ya indirmeleri, mateme kat覺lmak anlam覺nda uluslararas覺 bir gelenek haline geldi.
Hangi ulustan olursa olsun denizde birbirinin yan覺ndan ge癟en gemilerin, ge癟i s羹resince bayraklar覺m yar覺ya indirmeleri gelenei, sayg覺n覺n bir ifadesi olarak g羹n羹m羹zde hala devam etmektedir.

 

– emsiyelerin 癟ounun rengi ni癟in siyaht覺r?

emsiyeler ilk olarak 3400 y覺l 繹nce Mezopotamya’da, bir r羹tbenin, bir ayr覺cal覺覺n sembol羹 olarak kullan覺lmaya baland覺. Bu ilk emsiyeler Mezopotamyal覺lar覺 yamurdan deil, yak覺c覺 g羹neten korumak i癟in kullan覺l覺yordu.

emsiyeler y羹zy覺llar boyu hep g羹neten korunmak i癟in kullan覺ld覺. Bug羹n bile baz覺 Afrika kabilelerinde efin arkas覺nda y羹r羹yen bir emsiye ta覺y覺c覺s覺 g繹r羹lmektedir. Hatta 襤ngilizce’de emsiye anlam覺ndaki ‘umbrella’ kelimesi, Latince g繹lge anlam覺na gelen ‘umbra’ kelimesinden t羹remitir.
Milattan 繹nce 1200 y覺llar覺na gelindiinde emsiye M覺s覺rl覺larda biraz dini bir anlam kazand覺. G繹ky羹z羹n羹n Tanr覺n覺n v羹cudundan yap覺lm覺, d羹nyay覺 koruyan bir emsiye olduuna inan覺yorlard覺 ve balar覺n覺n 羹zerinde ta覺d覺klar覺 emsiye y羹ksek ahlak sembol羹 idi.

Romal覺lar emsiye k羹lt羹r羹n羹 M覺s覺rl覺lardan ald覺lar ama onu hep kad覺ns覺 bir sembol olarak g繹rd羹ler ve erkekler taraf覺ndan hi癟 kullan覺lmad覺. Yal覺 ka覺ttan yap覺lan emsiyelerin yamuru da ge癟irmedii g繹r羹l羹nce, kad覺nlar taraf覺ndan yamurda da kullan覺lmaya baland覺. Art覺k antik tiyatrolarda, yamurda kad覺nlar emsiyeler alt覺nda rahat rahat otururlarken, erkekler s覺r覺l s覺klam 覺slan覺yorlard覺.

Avrupa’da emsiyelerin yayg覺n olarak kullan覺lmas覺na 1700’l羹 y覺llarda balanm覺t覺r. Bu y覺llarda emsiyelerin y羹nl羹 kumalar覺n覺n 羹st羹 bir 癟eit ya ile s覺van覺yordu. Bu ya kumaa su ge癟irmez bir 繹zellik kazand覺r覺yor ve siyah bir renk veriyordu. Siyah renkli bu emsiyeler erkekler taraf覺ndan da benimsendi ve g羹ne i癟in olan beyaz emsiyeler kad覺nlar覺n, yamur i癟in olan siyahlar ise erkeklerin vazge癟ilmez aksesuarlar覺 oldu.

Bir 癟eit ya ile s覺vanan siyah emsiyeler ger癟ekten yamuru hi癟 ge癟irmiyorlard覺 ama 繹m羹rleri de pek uzun s羹rm羹yordu. Zamanla daha kaliteli emsiyeler 羹retildi, ancak siyah renk su ge癟irmezliin bir garantisiymi gibi alg覺lanmaya devam edildi. G羹n羹m羹zde yaz覺n emsiye kullanma adeti pek kalmad覺 ama yamurda erkekler siyah emsiye ta覺mada hala 覺srarl覺. Kad覺nlar ise c覺v覺l c覺v覺l renklerdeki emsiyelerle dola覺yorlar.

 

– G羹n羹m羹zde 羹niformalar ni癟in haki renkte?

Napolyon savalar覺na kadar, askeri 羹niformalar 癟ok renkli ve g繹sterili idi. Ancak sava teknolojisi gelitik癟e bunun da baz覺 sak覺ncalar覺 ortaya 癟覺kmaya balad覺. K覺l覺癟 ve kalkanla yap覺lan savalarda g繹sterili 羹niformalar d羹manda moral bozukluu yarat覺yordu ama ateli silahlar bulununca, bu parlak ve renkli giysiler uzaktan iyi bir hedef olmaya balad覺. Bug羹n askerler savaa en uygun sadelikte giyinerek giderler ve sadece gerekli te癟hizat覺 ta覺rlar.
niformalardaki haki renk ise ilk kez 襤ngilizler taraf覺ndan 1850’li y覺llarda Hindistan’da kullan覺lmaya balanm覺t覺r.

Britanya ordusundan Hary Lumsden 襤ngiliz askerlerinin beyaz 羹niformalar覺 nedeni ile kolay hedef olduklar覺n覺 fark edince, 羹niformalar覺n 羹zerine toz ve 癟amur s羹rerek ve biraz da 癟ay ile boyayarak renklerini g繹lgeli kahverengine d繹n羹t羹rm羹 ve giysilerin rengini araziye uydurmaya 癟al覺m覺t覺r. Toprak rengine benzeyen bu 羹niformalara Hint癟e toprak rengi anlam覺na gelen ‘Khaki’ ad覺 verilmi ve T羹rk癟e’ye de ‘haki’ olarak ge癟mitir.

Khaki 20. y羹zy覺l覺n balar覺nda g羹n羹n standartlar覺na g繹re deitirildi. Bu model Amerikan 繹zel timleri taraf覺ndan tehlikeli g繹revlerde kullan覺lmaya balan覺ld覺. Birinci D羹nya Sava覺’nda da kullan覺lan bu renkteki kumalar 癟ok sert olduklar覺 i癟in askerlerin hareket kabiliyetlerini azalt覺yor ve 覺sland覺k癟a daral覺yorlard覺. 1932 y覺l覺nda pamuktan 羹retilen ‘cramerton’ ordu elbisesi dayan覺kl覺 olmas覺 ve i癟inde kolayca hareket edilebilmesi a癟覺s覺ndan 襤kinci D羹nya Sava覺’nda ordunun kulland覺覺 en yayg覺n arazi elbisesi haline geldi.

Bir sonraki aama ise askerlerin d羹man taraf覺ndan g繹r羹lmemesini salayacak kadar araziye uygun ama ayn覺 zamanda ayn覺 taraf覺n askerlerinin birbirlerini vurmamas覺n覺 salayacak ekilde ay覺rt edilebilir kuma renk ve desenini yaratmakt覺.

Asl覺nda kamuflaja ilk olarak askerler taraf覺ndan deil, hayvanlar覺n kendilerini fark etmelerini 繹nlemek i癟in avc覺lar taraf覺ndan bavurulmutu. Kamuflaj desenlerini yaratabilmek i癟in 襤ngiliz ve Frans覺z ordular覺 ressamlarla ibirlii yapm覺t覺r. Hatta Picasso’nun ordu giysilerini g繹r羹nce, ‘Bunlar benim desenlerim’ diye ba覺rd覺覺 bile rivayet edilir.

 

– Eski insanlar tuvaletlerini nas覺l yap覺yorlard覺?

襤nsanlar tarihlerinde 癟ok uzun bir s羹re tuvalet kullanmad覺lar. Balang覺癟ta hayvanlar nas覺l yap覺yorlarsa, onlar da 繹yle yapt覺lar. 襤lerini en yak覺n 癟al覺n覺n dibinde veya bir 覺rmak kenar覺nda g繹rebiliyorlard覺. Ancak toplumlar gelitik癟e, k繹yler, kasabalar ortaya 癟覺kt覺k癟a tuvalet ihtiyac覺n覺 kar覺lamak i癟in daha uzak mesafelere gitme zorunluluu dodu. Ayr覺ca a癟覺kta b覺rak覺lan at覺klar覺n yaratt覺覺 k繹t羹 koku ve hastal覺k tehlikeleri de insanlarda bu konuda baz覺 繹nlemler alman覺n zaman覺n覺n geldii bilincini oluturdu.

Binlerce y覺l 繹nce S羹merler, M覺s覺rl覺lar ve Hindistan’da yaayanlar oturakta oturup, ihtiya癟lar覺n覺 giderdikten sonra oturaa d羹enleri uzakta bir yerlere d繹k羹yorlard覺. 襤ki bin y覺l 繹nce ise Romal覺lar ilk basit tuvaleti kullanmaya balad覺lar. At覺klar oturduklar覺 deliin i癟ine d羹羹yor, deliin alt覺ndan akan su onlar覺 uzaa ta覺yordu.

ift癟ilerin, a癟覺k arazide 癟al覺anlar覺n ise zaten b繹yle bir dertleri yoktu. Tarlan覺n bir k繹esine 癟ukur kaz覺yor, 癟ukur yeterince dolunca, toprakla dolduruyor ve baka bir 癟ukur kaz覺yorlard覺. Geceleri ise yataklar覺n覺n alt覺nda bir laz覺ml覺k bulunduruyorlard覺.

Orta癟ada kale ve atolarda at覺k bir delik vas覺tas覺 ile binan覺n etraf覺ndaki su birikintisine d羹羹r羹l羹yordu. Bir yere tuvaletini yap覺p, onu bir tanktan gelen su ile s羹r羹kleyip, uygun bir yere b覺rakma fikri ilk olarak Krali癟e 1. Elizabeth zaman覺nda, 1589 y覺l覺nda John Harrington’dan geldi. Ancak o zamanlar 襤ngiltere’deki evlerde ne b繹yle bir tank覺 dolduracak, ne de at覺覺 al覺p g繹t羹recek su sistemi vard覺.

G羹n羹m羹zdekilere benzer bir tuvalet ancak iki y羹zy覺l sonra 1778’de 襤ngiltere’de bir saat yap覺mc覺s覺 olan Alexander Cumming taraf覺ndan tasarland覺 ve Joseph Bramah taraf覺ndan gelitirildi. Tuvaletlerden evlere yay覺lan k繹t羹 koku ise 1849 y覺l覺nda Stephen Green’in ‘U’ eklinde bir boruyu tuvaletin 癟覺k覺覺na monte etmesi ile son buldu. Tuvaletlerin ve g羹n羹m羹zde lavabolar覺n da alt覺nda bulunan bu ‘U’ eklindeki boruda her zaman bir miktar su kal覺r ve kokunun olumas覺n覺 繹nler. Tabii o zamanlar tuvaletler d繹kme demirden yap覺l覺yordu. Sonra d羹zg羹n y羹zeylerinin temizlenme kolayl覺覺 bak覺m覺ndan seramik tuvaletler 羹retilmeye balan覺ld覺. 1888 y覺l覺nda ise tuvaletlere zinciri 癟ekilince suyu akan klozetler ilave edildi.

Bizde tuvaletler i癟in hela, kenef, ayakyolu, WC., 00, y羹znumara gibi bir癟ok isim kullan覺l覺r. ‘WC.’ 襤ngilizce ismindeki ‘Water Closet’in ba harfleridir. Y羹znumaran覺n hikayesi ise deiik. Eskiden Fransa’da otellerde tuvaletler koridorlar覺n u癟lar覺ndayd覺. Odalar覺n her birine birer numara verirken, tuvaletlere numaras覺z demiler ve ’00’ diye iaretlemilerdi. Frans覺zca’daki ‘numaras覺z’ kelimesi ile ‘100 numara’ kelimesi hemen hemen ayn覺 telaffuz edildiinden, bizde Frans覺zcas覺 biraz k覺t birinin terc羹me hatas覺 sonucu ‘y羹znumara’ olarak yerlemitir.

 

– Erkekler eskiden nas覺l t覺ra oluyorlard覺?

1991’de Avusturya Alpleri’nde buzullar aras覺nda donmu bir erkek cesedi bulundu. a覺rt覺c覺 olan cesedin 5.200 y覺l 繹nce yaam覺 birine ait olmas覺 ve bug羹ne kadar hemen hemen hi癟 bozulmadan kalabilmesiydi. ‘Alp oban覺’ ad覺 verilen bu cesette dikkat 癟eken bir baka husus da, y羹z羹nde sakal ve b覺y覺k olmamas覺yd覺.

Arkeologlara g繹re erkekler tarih 繹ncesi devirlerde de t覺ra oluyorlard覺. Maara duvarlar覺ndaki bu devirlerden kalma resimler sakal t覺ra覺 i癟in kabuklar覺n, k繹pekbal覺覺 dilerinin, en 癟ok da keskinletirilmi 癟akmaktalar覺n覺n kullan覺ld覺覺n覺 g繹stermektedir. G羹n羹m羹zde kefedilen baz覺 ilkel kabilelerde 癟akmakta覺n覺n bu ama癟la kullan覺ld覺覺 ger癟ekten de g繹r羹lmektedir. M覺s覺r’da a癟覺lan mezarlarda eski M覺s覺rl覺lar覺n M.. 4. y羹zy覺lda sakal kesmek i癟in kulland覺klar覺 alt覺n ve bak覺r aletler bulunmutur.

Tarih 繹ncesi erkeinin sakal t覺ra覺 olma nedeni, kesilmezse 150 santimetreye kadar uzayabilecek olan sakal覺n hareket kabiliyetini hayli k覺s覺tlamas覺d覺r. Ancak sinek kayd覺 t覺ra olma ihtiyac覺n覺n nedeni bilinmemektedir. Her g羹n kesilmesi gerekiyorsa erkekler ni癟in sakall覺 yarat覺lm覺lard覺r, o da ayr覺 bir konu. Erkekler g羹n羹m羹zde olduu gibi ge癟mi zamanlarda da din, toplumsal konum ve moda gibi nedenlerle t覺ra oluyorlard覺. rnein, Roma’da sadece 繹zg羹r insanlar t覺ra olabilirdi.

MS. 14. y羹zy覺lda imdiki usturan覺n ilkelleri ortaya 癟覺kmaya balad覺, ama erkeklerin ac覺l覺 ve kanl覺 t覺ra derdi 20. y羹zy覺l覺n balar覺na kadar devam etti. King Camp Gillette (jilet) ABD’de 1901 y覺l覺nda ilk iki tarafl覺 jileti kefetti. Ancak Birinci D羹nya Sava覺 y覺llar覺na kadar 168 jilet ve 51 makine satabilmiti. Sava balar覺nda ABD h羹k羹meti ordunun ihtiyac覺n覺 kar覺lamak i癟in firmaya 3,5 milyon t覺ra makinesi sipari etti. B繹ylece t覺ra b覺癟a覺 bir sekt繹r haline geldi.
K覺sa bir s羹re sonra eski bir k覺l覺癟 羹reticisi olan Wilkinson firmas覺 da t覺ra b覺癟a覺 羹retimine ge癟ti ve bu ikili g羹n羹m羹ze kadar piyasan覺n devleri olarak geldiler. G羹n羹m羹zde Gillette d羹nya pazar覺n覺n y羹zde 66’sim elinde bulundururken, Wilkinson’un pay覺 y羹zde 20’dir. Daima sekt繹r羹n motoru olan Gillette asl覺nda kaifinin ve firman覺n ismi ve bir marka iken 羹r羹n羹n de ismi haline gelmitir

1950’li y覺llarda ilk elektrikli t覺ra makineleri devreye girdi. Ayn覺 y覺llarda ise paslanmaz 癟elik t覺ra b覺癟a覺 piyasaya 癟覺kt覺. G羹n羹m羹z erkeklerinin yakla覺k y羹zde 80’i 覺slak t覺ra覺 yani t覺ra b覺癟a覺 kullanmay覺 tercih ediyor. D羹nyada t覺ra olan 2 milyar erkek ve her birinin y羹z羹nde ortalama 15 bin k覺l varken ve hele hele bu k覺llar g羹nde yakla覺k 2 milimetre uzarken, yani bir erkein 繹mr羹n羹n ortalama 100 g羹n羹 t覺ra olmakla ge癟erken, kim b羹kebilir t覺ra b覺癟a覺 sekt繹r羹n羹n bileini?

 

– Ata neden soldan binilir?

Dier bir癟ok al覺kanl覺kta olduu gibi, bunun da sebebi, insanlar覺n 癟ounun sa ellerini kullan覺yor olmalar覺d覺r. As覺rlar 繹nce, daha 癟ok sa ellerini kullanan insanlar, k覺l覺癟lar覺n覺 kolay 癟ekebilmeleri i癟in, k覺l覺癟lar覺n覺 k覺nlar覺nda, sol taraflar覺nda ta覺yorlard覺.
Ata binerken, sol dizin alt覺na kadar inen bu uzun k覺l覺癟la ata sadan binmek, yani sa aya覺 羹zengiye koyup, sol aya覺 at覺n 羹zerine atarak binmek k覺l覺癟 nedeni ile zor oluyordu.

Soldan, sol aya覺 羹zengi 羹zerine koyup, sa aya覺 at覺n 羹zerine atarak binince k覺l覺癟 sorun yaratm覺yordu. zellikle savaa giden ordularda disiplin nedeni ile bir 繹rnek hareket edilmesi gerektiinden, solaklar da ata soldan binmek zorunda kal覺yorlard覺.

Art覺k biniciler k覺l覺癟 ta覺m覺yorlarsa da, ata soldan binmek g羹n羹m羹ze kadar uzanan bir gelenek haline geldi.

 

– Erkekler ni癟in kravat takar?

Tak覺lar hari癟 羹zerimizdeki her giysinin bir fonksiyonu vard覺r. Peki kravat覺n boaz覺 s覺kmaktan baka fonksiyonu nedir? Her iki yakay覺 bir araya getirmekse d羹me o ii g繹r羹yor. D羹meleri 繹rt羹p giysimizi g羹zel ve renkli k覺lmaksa kad覺nlar niye takm覺yor? Pek de kravat sever bir millet olmad覺覺m覺z a癟覺kt覺r ama ister inan覺n, ister inanmay覺n kravat覺n ortaya 癟覺k覺覺nda T羹rklerin de rol羹 var.

1660’da Osmanl覺lar Avusturya ordusuna yenilince o zamanlar Avusturya-Macaristan 襤mparatorluu s覺n覺rlar覺 i癟inde olan H覺rvatistan’dan (Croatia) bir alay asker zaferin kahramanlar覺 olarak Paris’e g繹t羹r羹ld羹ler ve kral覺n huzuruna 癟覺kar覺ld覺lar. Bu askerler boazlar覺na renkli mendiller takm覺lard覺. Bu mendiller Romal覺lar devrinde hatiplerin, ses tellerini s覺cak tutmak i癟in boazlar覺na sard覺klar覺 mendillere benziyordu. Kral 癟ok beendi ve kendisi de krall覺k kravatlar覺 takan bir alay kurdu. Kravat kelimesi de H覺rvat anlam覺ndaki ‘Croat’tan t羹redi.

ok ge癟meden bu moda 襤ngiltere’ye s覺癟rad覺. Hi癟bir centilmen boaz覺na bir ey sarmadan kendini iyi giyinmi hissetmiyordu. Kravat o zamanlar o kadar y羹ksek balan覺rd覺 ki, insanlar v羹cudunu d繹nd羹rmeden etrafa bakam覺yorlard覺, ama hi癟 olmazsa bir faydas覺 vard覺. K覺l覺癟 darbelerine kar覺 boyunu koruyordu.

Kravat 癟eitli ekillerde y羹zy覺llarca yerini korudu, y羹zden fazla deiik balama ekli gelitirildi. Balama ekilleri 羹zerine kitaplar yaz覺ld覺. 1960 gen癟liinin d羹zene ba kald覺rmas覺 s覺ras覺nda biraz g繹zden d羹t羹 ama 1970’li y覺llardan balayarak pop羹laritesi yine artt覺. Tabii ki patronlar kravat tak覺nca 癟al覺anlara da baka se癟enek kalm覺yordu.

Kravatlar erkeklerin elbise dolaplar覺n覺n en kolay y覺pranabilir aksesuarlar覺d覺r. Genellikle erkekler kravat覺 d羹羹m羹n羹n bir taraf覺ndan, ince ucunu 癟ekerek 癟覺kar覺rlar. Halbuki doru yol kravat覺 balarken hangi hareketleri yapt覺ysan覺z, s繹kerken de ters s覺ra ile ayn覺s覺n覺 yapman覺zd覺r.

Kravat覺 癟覺kard覺ktan sonra her iki ucunu birletirip iki kat yapman覺z, parma覺n覺z覺n 羹zerine bir kemer gibi sarman覺z, parma覺n覺z覺 i癟inden 癟ektikten sonra b羹t羹n gece o ekilde muhafaza etmeniz uzmanlar taraf覺ndan tavsiye ediliyor. Eer s繹z konusu olan bir ipek kravat ise sabahleyin de hemen ask覺ya asman覺z gerekiyor, bu ekilde i癟indeki fiberler orijinal ekillerine gelecektir. Son bir uyar覺: zerinde leke olsa bile ipek kravatlar覺 kuru temizlemeye g繹ndermeyin, deforme olabilirler, m羹mk羹n olduunca kendiniz temizlemeye 癟al覺覺n bu da bir sonu癟 vermezse dikilerim s繹k羹p mendil olarak kullanabilirsiniz.

 

– Gelinliklerin rengi ni癟in beyazd覺r?

ocuk annesine sormu: ‘Anne gelinlerin giysisi ni癟in beyaz renkte?’ Annesi cevaplam覺: ‘Beyaz renk masumiyetin ve mutluluun sembol羹d羹r.’ ocuk tekrar sormu: Teki o zaman damatlar ni癟in siyah giyiyorlar?’

Eski Roma’da gelinliklerin rengi sar覺yd覺. Gelinler yine sar覺 renkte pe癟e tak覺yorlard覺. Pe癟e evli ve bekar kad覺nlar覺 ay覺rt ediyordu. Orta癟alarda ise gelinliin rengi 羹zerinde pek durulmad覺. Kuma覺n kaliteli ve g繹sterili olmas覺 daha 繹nemliydi. Herkes en iyi elbiselerini giyiyordu, renk de herkesin kendi tercihine g繹reydi.

Beyaz gelinlik adetinin yayg覺nlamas覺 16. y羹zy覺lda olmutur. Bu y覺llarda kraliyet ailesi gelinlerinin g羹m羹i renkte gelinlik giymeleri gelenekti. Krali癟e Viktorya bunu reddetti ve beyaz gelinlik giymekte 覺srar etti.

Bundan sonra 襤ngiliz ve Frans覺z yazarlar, beyaz rengin masumiyetin simgesi olduu konusunu ilemeye balad覺lar. O d繹nem ahlak覺na g繹re bekaret evliliin vazge癟ilmez koulu olduu i癟in beyaz gelinlik adeti tuttu. Evlenirken beyaz giysi giymek gen癟 k覺zlar覺n bekaretlerini topluma ilan etmelerinin vas覺tas覺 oldu.

Gelinlikle ilgili baz覺 bat覺l inan癟lar da var. Bunlara g繹re gelinin gelinliini bizzat kendisi dikmesi, damad覺n d羹羹nden 繹nce gelini gelinlikle g繹rmesi, gelinin gelinlii d羹羹nden 繹nce giymesi uursuzluk getiriyor.

S繹z evlenmeden a癟覺l覺nca evlilik y羹z羹羹nden de bahsetmek gerekiyor. 襤nsanlar覺n evlenince y羹z羹k takmalar覺 eski M覺s覺rl覺lar覺n inan癟lar覺na dayan覺yor. Milattan 2800 y覺l 繹nce M覺s覺r’da yaayanlar dairenin veya halka eklindeki cisimlerin, balang覺癟 ve biti noktalar覺n覺n olmamas覺 nedeni ile sonsuzluu temsil ettiklerine inan覺yorlard覺. Y羹z羹k evliliin sonsuza dek s羹receini simgeliyordu. Sonra bu inan癟 ve adet Romal覺lar vas覺tas覺 ile iyice yayg覺nlat覺. Kaz覺larda o devirlere ait 癟ok ilgin癟 evlilik y羹z羹klerine rastlan覺lm覺t覺r.

Evlilik y羹z羹羹n羹n sol ele ve sondan bir 繹nceki parmaa tak覺lmas覺n覺n sebebi ise modern t覺bb覺n gelimesinden 繹nceki devirlere ait yanl覺 bir insan anatomisi bilgisidir. O zamanlarda dola覺m sistemimizdeki ana damar覺n sol elimizde bu parmaktan balay覺p kalbimize gittii san覺l覺yordu. B繹ylece buraya tak覺lan y羹z羹kler evli 癟iftin kalben bal覺l覺覺n覺 simgeliyordu. Ger癟i imdi damarlar覺n nereden gelip nereye gittii biliniyor ama bu da bir adet olarak kald覺.

 

– 13 say覺s覺 ni癟in uursuzdur?

13 say覺s覺n覺n uursuz olduuna ilikin inan癟 d羹nyada o kadar yayg覺nd覺r ki, yaam覺 bir癟ok y繹nde ciddi olarak etkilemektedir. Baz覺 羹lkelerde evlerin kap覺lar覺na 13 numaras覺 verilmez, u癟aklarda 13. koltuk s覺ras覺 yoktur, apartmanlarda, otellerde 13. kat ya 12A’d覺r ya da 14’t羹r. 13 numaral覺 oda yoktur. Olsa bile insanlar o odada kalmak istemezler. Hatta ay覺n 13’羹nde ie gelmeme, u癟ak ve tren rezervasyonlar覺n覺n iptali, al覺veriin d羹mesi ve benzeri davran覺lar覺n ABD’ye g羹nde milyonlarca dolara mal olduu s繹ylenmektedir. Bu inan癟 bir fobi yani bir 癟eit korku hastal覺覺 olarak kabul edilmi olup ad覺 ‘triskaidekaphobia’d覺r.

Genel olarak bu inanc覺n, Hz. 襤sa’n覺n mehur son yemeindeki havarilerin say覺s覺ndan kaynakland覺覺 san覺lsa da, k繹k羹 癟ok daha eskilere mitolojik tanr覺lar覺n yaad覺覺na inan覺lan 癟alara, 襤skandinavya topraklar覺na kadar gider.

O zamanlarda 覺覺k ve g羹zellik tanr覺s覺 Balder bir ziyafet verir. Balder Vikking’lerin mehur tanr覺s覺 Odin ile Frigga’n覺n oullar覺 olup, ay krali癟esi Nanna’n覺n da eidir. Bu ziyafete 12 kii davetli iken, yalanlar覺n ve hilelerin tanr覺s覺 Loki, davetli olmad覺覺 halde, zorla 13. kii olarak kat覺lmak ister. Ancak bu arada 癟覺kan tart覺mada, Loki dier tanr覺lar taraf覺ndan da 癟ok sevilen Balder’i 繹ld羹r羹r.

Bu mitolojik hikaye ve inan覺 襤skandinavya’dan Avrupa’n覺n g羹neyine kadar yay覺l覺r. H覺ristiyan din adamlar覺 bu halk masal覺n覺 kullan覺rlar ve Hz. 襤sa’n覺n son yemeine uygularlar. H覺ristiyan versiyonunda Balder’in yerini Hz. 襤sa, Loki’nin yerini de hain Judas al覺r. Bu yemekten sonra 24 saat i癟inde de Hz. 襤sa 癟arm覺ha gerilerek 繹ld羹r羹l羹r. Bu nedenle H覺ristiyanlarda akam yemeinde 13 kii bir araya gelirse bunlardan birinin ba覺na bir felaket geleceine inan覺l覺r.

Bu inan覺lara g繹re 13 say覺s覺 uursuzdur ama ay覺n cumaya rastlayan 13. g羹n羹 hepten uursuzdur. Ancak b繹yle bir g羹nde domusan覺z tam tersi, yani 13 sizin uurlu g羹n羹n羹zd羹r.

Cuma g羹n羹n羹n uursuz say覺lmas覺na Havva anam覺z覺n Adem babam覺za elmay覺 cuma g羹n羹 yedirtip cennetten kovulmas覺na sebep olmas覺, Hz. Nuh zaman覺ndaki b羹y羹k selin cuma g羹n羹 olmas覺, Hz. 襤sa’n覺n cuma g羹n羹 癟arm覺ha gerilmesi gibi olaylardan biri veya hepsi neden olmu olabilir. M羹sl羹manlar ise Hz. Adem’in cuma g羹n羹 yarat覺ld覺覺na inand覺klar覺ndan bu g羹ne dier g羹nlerden daha 癟ok deer verirler.

13 say覺s覺n覺n uursuzluuna duyulan inanc覺n k繹keninde bir y覺l i癟inde ay覺n 13 kez dolunay olarak g繹z羹kmesinin yatt覺覺n覺 s繹yleyenler de vard覺r.

 

– Ayna k覺r覺lmas覺 ni癟in uursuzluk getirir?

Ayna k覺r覺lmas覺n覺n uursuzluk getireceine olan inan覺, en eski bat覺l inan癟lardan biridir. K繹keni ilk aynan覺n yap覺l覺覺ndan y羹zy覺llar 繹ncesine, hatta ilk 癟a insan覺na kadar gider. G繹llerde veya su birikintilerinde, kendi aksini g繹ren ilkel insan a覺rm覺, bunun kendisinin ruhu olduunu sanm覺, suyu buland覺r覺p g繹r羹nt羹s羹n羹n kaybolmas覺na neden olanlar覺 da d羹man bilmitir.

襤lk aynalar覺n kullan覺l覺覺 eski M覺s覺r devirlerine rastlar. Bunlar pirin癟, bronz, g羹m羹 hatta alt覺n gibi metallerden yap覺lm覺 ve 癟ok iyi parlat覺lm覺 y羹zeylerdi ve de tabii ki k覺r覺lmalar覺 m羹mk羹n deildi. Bu devirde de bu parlak y羹zeylerden yans覺yan g繹r羹nt羹n羹n o insan覺n ruhunun bir yans覺mas覺 olduuna inan覺l覺yordu. Sonralar覺 buna vampirlerin ruhlar覺 olmad覺覺ndan bu parlak y羹zeylerde g繹r羹nt羹lerinin de yans覺mad覺覺 inanc覺 ilave edildi.
Cam kaplar覺n yap覺lmaya balan覺lmas覺ndan sonra da, i癟indeki sudan yans覺yan g繹r羹nt羹n羹n ruhun bir yans覺mas覺 olduu inanc覺 devam etti ama camlar k覺r覺labiliyordu ve o zaman da i癟inde bulunan ruhun bir par癟as覺 v羹cudu terk ediyordu.

Birinci y羹zy覺lda Romal覺lar bu uursuzluun s羹resini 7 y覺la 癟覺kard覺lar Romal覺lar hayat覺n her yedi senede bir kendini yenilediine 襤nan覺yorlard覺. Cam覺n k覺r覺lmas覺 sonucu ruh ve dolay覺s覺yla insan覺n sal覺覺 tahrip olduundan, v羹cudun kendini yenileyerek, sal覺覺na kavumas覺 i癟in yedi y覺l ge癟mesi gerekiyordu.
Bu bat覺l inan癟, 15. y羹zy覺lda 襤talya’da, Venedik ehrinde, arkas覺 g羹m羹 kapl覺, 癟ok kolay k覺r覺labilir ve pahal覺 ilk aynalar覺n yap覺lmas覺 ile birlikte iyice geliti. 襤nan癟 biraz da ekonomik boyut kazanm覺t覺. Aynay覺 ta覺yanlar, evlerde aynalar覺 temizleyen hizmetkarlar, aynalar覺 k覺rmalar覺 halinde, yedi y覺l boyunca, 繹l羹mden daha beter felaketlerle kar覺laabilecekleri hususunda uyar覺l覺yorlard覺.

Bu inan癟la beraber gelitirilen baz覺 繹nlemler de oldu tabii. rnein: aynan覺n k覺r覺lan par癟alar覺 toplan覺r ve g羹neye doru akan bir 覺rmakta y覺kan覺rsa veya topraa g繹m羹l羹rse k繹t羹 ans yok edilmi olur. Ancak k覺r覺lan par癟alar覺 al覺p evden 癟覺karken i癟lerine bakmamak gerekir. Yatak odalar覺ndaki aynalar覺n 羹zerleri kullan覺lmad覺覺 zamanlarda 繹rt羹lmelidir ki ruh i癟inde kalmas覺n. len bir insan覺n evindeki aynalar覺n da 羹zerleri 繹rt羹lmelidir ki ruh g繹ky羹z羹ne doru olan yolculuunda bir engelle kar覺lamas覺n.

17. y羹zy覺l覺n ortalar覺nda 襤ngiltere ve Fransa’da ucuz maliyetli aynalar 羹retilmeye balan覺ld覺 ama bat覺l inan癟 o kadar yerlemiti ki, g羹n羹m羹z羹n modern d羹nyas覺nda bile hala devam ediyor.

– Nazar demesi nas覺l oluyor?

Bizde “nazar demesi” ad覺 verilen inan癟, dier lisanlarda “eytan g繹z” veya “eytan bak覺覺” olarak adland覺r覺l覺r. Bebeine yeni elbiseler giydiren bir anne, 癟ar覺ya gidip al覺veri yapar. Bu arada bir baka kad覺n gelir ve bebei sever. Eve gittiklerinde bebek ishal olur. 襤te anneye g繹re bebeine o kad覺n覺n nazar覺 demitir. Dikkat ederseniz burada bebei seven kad覺n覺n art niyeti yoktur. Zaten nazar覺 deen kiinin genellikle k繹t羹l羹羹 deil, k覺skan癟l覺覺 ve 癟ekemezliidir s繹z konusu olan.

Noel Baba ve benzeri bat覺l inan癟lar 癟ocuklukta kuvvetli olup ya ilerledik癟e azal覺rken, nazar deme inanc覺 bunun tam tersidir. Nazar inanc覺n覺n ard覺ndaki g羹癟, bak覺覺n ruhla b羹t羹nlemesidir. Bak覺 konumaya g繹re daha etkilidir. 襤nsana tam odaklan覺r ve daha duygusald覺r. Bir癟oumuz arkam覺z d繹n羹k olduumuz halde kalabal覺k i癟inden birinin bize bakt覺覺n覺 hissetmiizdir.

Nazar demesi ile ilgili olarak en 癟ok kabul g繹ren g繹r羹, g繹zdeki yans覺mad覺r. Eer kar覺n覺zdaki birinin g繹zlerine dikkatle bakarsan覺z, g繹zlerinde kendi g繹r羹nt羹n羹z羹n yans覺d覺覺n覺 g繹r羹rs羹n羹z. Eski insanlar sudan, aynadan yans覺yan g繹r羹nt羹lerinin kendi ruhlar覺 olduuna inan覺yorlard覺. Kar覺lar覺ndaki insan覺n g繹zleri i癟inde kendi k羹癟羹k g繹r羹nt羹lerini g繹r羹nce tehlikede olduklar覺n覺, ruhlar覺n覺n kar覺s覺ndakinin g繹zleri i癟inde hapsolduunu san覺yorlard覺.

Bu korkunun d羹nya 癟ap覺nda genel bir inanca d繹n羹mesinin, imdi Irak’覺n bulunduu topraklarda yaam覺 eski S羹merlerden kaynakland覺覺 san覺l覺yor, S羹merlerin inan癟lar覺na g繹re baz覺 insanlar bakarak sular覺 kurutabilir ve bu nedenle 繹l羹me sebep olabilirlerdi. Sonradan bu inan癟 bir bak覺la yaayan eyleri de kurulabilme y繹n羹nde geliti. rnein, nazar deen 癟ocuklar覺n ishal olup v羹cutlar覺n覺n s覺v覺 kaybetmesi, annelerin ve s羹t veren hayvanlar覺n s羹tlerinin kurumas覺, meyve aa癟lar覺n覺n kurumas覺 ve erkeklerin iktidars覺z kalmalar覺 vb. G繹r羹ld羹羹 gibi, bunlar覺n hepsinde de s覺v覺 kayb覺 ve kuruma vard覺r.
Bu inan癟 douda Hindistan’a, bat覺da Portekiz ve 襤ngiltere’ye, kuzeyde 襤skandinavya’ya kadar yay覺ld覺. B繹ylesi bir inanca sahip olmayan Amerika, Asya, Afrika ve Avustralya’ya ise kaifler, denizciler ve g繹癟menler taraf覺ndan ta覺nd覺. Ama g羹n羹m羹zde hala in, Kore, G羹neydou Asya, Avustralya ve Amerika yerlilerinde, Afrika’da sahran覺n g羹neyinde b繹yle bir bat覺l inan癟 yoktur.

Dou Akdeniz ve Ege k覺y覺lar覺nda bu inanca, mavi g繹zl羹 insanlar覺n daha fazla nazarlar覺n覺n dedii inanc覺 da ilave edilmitir. Bu y繹relerde mavi g繹zl羹 insanlar覺n azl覺覺 bunun sebebi san覺l覺yor. Bu nedenle buralarda nazar覺 geri itmek veya ayna gibi yans覺tmak i癟in mavi g繹z eklinde, camdan yap覺lan nazarl覺klar bata bebekler olmak 羹zere nazar覺n deebilecei d羹羹n羹len her yere tak覺lmaktad覺r.

 

– Kara kedi ge癟mesi ni癟in uursuzluk getirir?

D羹nya tarihinde kedilerden baka, 繹nce tanr覺lat覺r覺lan, sonra eytanla 繹zdeletirilip soyk覺r覺m覺na urayan, sonra da tekrar evin ba k繹esine yerletirilen hi癟bir canl覺 t羹r羹 yoktur.

Bir insan覺n 繹n羹nden siyah renkli bir kedi ge癟mesinin uursuzluk getireceine ilikin inanc覺n kayna覺n覺n milattan 繹nce 3000’li y覺llara, eski M覺s覺rl覺lara dayand覺覺 biliniyor. O devirde kediler kutsal bir canl覺 olarak g繹r羹l羹yordu. Hatta siyah dii kedilerin tanr覺癟a olarak kabul edildikleri kaz覺 癟al覺malar覺 sonucu 癟覺kan duvar kabartmalar覺ndan anla覺lmaktad覺r.

O devirde M覺s覺r’da kedileri hastal覺k ve 繹l羹mden korumak i癟in kanunlar bile yap覺lm覺t覺. Evin kedisinin 繹lmesi aile i癟in bir felaketti. Aile fakir veya zengin olsun fark etmez, kedi mumyalan覺r, 癟ok g羹zel kumalara sar覺l覺r, hatta mezar覺nda yan覺na k覺ymetli ta ve madenler b覺rak覺l覺rd覺.

Kedilerin M覺s覺rl覺lar覺 bu kadar etkilemesinin sebebinin 癟ok y羹ksek yerden d羹t羹kleri zaman bile yara almadan kurtulmalar覺 olduu san覺l覺yor. Kedinin dokuz canl覺 olduu inanc覺 o zamanlarda gelimitir.

Medeniyetler gelitik癟e insanlarda kedi sevgisi de artt覺, Hindistan’da, in’de kediler insana en yak覺n hayvan oldular. O devirlerde, bug羹nk羹 inan覺覺n aksine kedinin birisinin 繹n羹nden ge癟mesi o kii i癟in ans demekti.

Kedilerden, 繹zellikle siyah kedilerden nefret, H覺ristiyanl覺覺n kendinden 繹nceki k羹lt羹rleri ve onlar覺n sembol kabul ettii eyleri yok etme g羹d羹s羹 ile orta癟ada, 襤ngiltere’de balad覺. Ba覺ms覺z, bildiini yapan, “inat癟覺” ve “sinsi” karakteri, say覺lar覺n覺n da ehirlerde a覺r覺 artmas覺 ile birleince, kediler g繹zden d羹t羹.

O y覺llarda evinde kedi besleyenler yaln覺z yaayan fakir ve yal覺 kad覺nlard覺. Yine o y覺llar b羹y羹c羹 ve cad覺 inanc覺n覺n t羹m Avrupa’da histeriye d繹n羹t羹羹 y覺llard覺. Siyah kedi besleyen bu kad覺nlar覺n kara b羹y羹 yapt覺klar覺na dair kampanyalar balat覺ld覺. Siyah kedilerin geceleri eytana d繹n羹t羹kleri konusunda korku dolu halk hikayeleri 羹retildi.

Cad覺 konusu bir paranoyaya d繹n羹羹nce bir癟ok zavall覺 kad覺n kedisi ile birlikte yak覺ld覺. Fransa’da kral 13. Louis bu uygulamay覺 yasaklayana kadar her ay binlerce kedi yak覺ld覺. Sonra da kedilerin pop羹laritesi tekrar y羹kselerek artt覺. Bouna dememiler kediler dokuz canl覺d覺r diye.

 

– Merdivenin alt覺ndan ge癟mek neden uursuzluk say覺l覺r?

Duvara dayanm覺 bir merdiven g繹r羹rseniz alt覺ndan ge癟meyin, etraf覺ndan dolan覺n. 羹nk羹 o merdivenin tepesinde ya bir tamirci, ya bir boyac覺 ya da camlar覺 silen biri olabilir. Yani ba覺n覺za bir 癟eki癟, su kovas覺, boya kutusu, hatta bir adam覺n d羹me olas覺l覺覺 y羹ksektir. Merdiven alt覺ndan ge癟menin uursuzluk getirecei inanc覺 ger癟ekten bat覺l inan癟lar i癟inde en az覺ndan bir ie yarayan tek inan癟t覺r. Ancak inanc覺n k繹keninde pratikteki faydas覺 ile ilgili olmayan farkl覺 eyler yatmaktad覺r.

Duvara dayanan bir merdiven, duvar ile aras覺nda bir 羹癟gen oluturur. Bu, bir 癟ok k羹lt羹rde tanr覺lar覺n kutsal 羹癟geni olarak bilinir. rnein piramitlerin kenarlar覺n覺n 羹癟gen olmas覺 da bu inanca dayan覺r. Bir 羹癟genin i癟inden ge癟mek de, bir kutsal yere meydan okumak anlam覺na gelebilir.

Eski M覺s覺rl覺lar i癟in zaten merdivenin kendisi iyi ans覺n sembol羹 idi. Merdiven olmasayd覺, G羹ne Tanr覺s覺 Osiris’i karanl覺klar覺n ruhundaki hapis hayat覺ndan kurtarmak m羹mk羹n olamayacakt覺. Ayr覺ca merdiven tanr覺lar覺n kat覺na t覺rmanmak i癟in de ekilsel bir sembold羹. G羹n羹m羹zde a癟覺lan bu antik mezarlarda 繹l羹n羹n cennete t覺rmanmas覺 i癟in yanma konulmu bulunan merdivenlere rastlanmaktad覺r.

As覺rlar sonra bir癟ok bat覺l inan癟ta olduu gibi H覺ristiyanl覺k bu inanc覺 da Hz. 襤sa’n覺n 繹l羹m ekline adapte etti. arm覺ha dayal覺 merdiven k繹t羹l羹羹n, h覺yanetin ve 繹l羹m羹n sembol羹 oldu. 襤nsanlar, merdivenin alt覺ndan ge癟mekle b羹t羹n bu k繹t羹 geleceklerle kar覺laabileceklerine inand覺r覺ld覺lar.
17. y羹zy覺lda 襤ngiltere ve Fransa’da su癟lular daraac覺na g繹t羹r羹lmeden 繹nce bir merdivenin alt覺ndan ge癟iriliyorlard覺. Tabii yan覺nda olanlar merdivenin etraf覺ndan dolan覺yordu.

Deiik k羹lt羹rler bu uursuzlua kar覺 baz覺 panzehirler gelitirdiler. Mesela bir merdivenin alt覺ndan yanl覺l覺kla veya zorda kalarak ge癟en kiiler i癟in Romal覺lar覺n panzehiri yumruktu. O kiiler orta yani en uzun parmaklar覺n覺 gerip dier parmaklar覺n覺 yumruk gibi yaparlar ve ge癟tikten sonra merdivene doru sallarlard覺. Bizde, T羹rkiye’de b繹yle bir adet yoktur ama Amerikan filmlerinde kar覺s覺ndakine bu hareketi yaparak k羹f羹r veya hakaret edildii s覺k癟a g繹r羹l羹r. Bunun k繹keni de ite bu Roma panzehiridir.

 

– Ni癟in tahtaya vuruyoruz ?

Mee aac覺na insanlar覺n ruhani bir deer vermesi 癟ok eskilere dayan覺r. Aac覺n y羹kseklii ve salaml覺覺 nedeni ile baz覺 g羹癟lere sahip olduuna inan覺l覺yordu. Tahtaya vurma inanc覺 d羹nyan覺n apayr覺 iki yerinde birbirinden ba覺ms覺z olarak geliti. nce milattan 繹nce 2000’li y覺llarda Kuzey Amerika yerlilerinde, sonra da Ege’de Helen uygarl覺覺nda.

Her iki k羹lt羹r de mee aac覺na 癟ok s覺k y覺ld覺r覺m d羹t羹羹n羹 g繹zlemlemiti. Amerika yerlileri meenin, Tanr覺n覺n y覺ld覺r覺mla yery羹z羹ne inip 羹zerinde oturduu yer olduuna, Helenler ise Y覺ld覺r覺m Tanr覺s覺 olduuna inanm覺lard覺.

Kuzey Amerika yerlileri bu bat覺l inanc覺 bir ad覺m daha ileri g繹t羹rd羹ler. Bu aac覺n k繹k羹ne vurarak, ileride balar覺na gelebilecek tehlikelere ve ans覺zl覺klara kar覺 Tanr覺 ile temasa ge癟tiklerine inan覺yorlar ve ondan kendilerini korumas覺n覺 istiyorlard覺.

Orta癟ada ise H覺ristiyan din adamlar覺 bu inanc覺 kendi devirlerine ta覺d覺lar. Onlara g繹re bu inan覺覺n temelinde Hz. 襤sa’n覺n tahta bir 癟arm覺hta 繹ld羹r羹lmesi yat覺yordu. Hatta Avrupa’n覺n her katedralinde orijinal tahta ha癟覺n k羹癟羹k bir par癟as覺n覺n bulunduuna inan覺l覺yordu. Bu tahtaya vurmak ise “Tanr覺m dua ve isteklerimi ger癟ekletir” anlam覺na geliyordu.

Bu arada dier k羹lt羹rlerde inan覺taki tahta ayn覺 kald覺 ama cinsi biraz deiti. Amerika yerlileri ve Helen medeniyetinin aac覺 mee iken, M覺s覺rl覺lar incir aac覺n覺, Almanlar dibuda覺 tercih ettiler. Hollandal覺lar ise aac覺n cinsine 繹nem vermediler. Boyas覺z ve cilas覺z olmas覺 onlar i癟in yeterliydi.
Amerikal覺lar覺n tahtaya vurma inanc覺n覺n k繹keni ne gariptir ki Amerikan yerlilerine dayanm覺yor. Romal覺lar devrinde Avrupa’da iyice yayg覺nlaan eski Helen inanc覺n覺n bir par癟as覺 olarak Amerikal覺lar tahtaya vuruyorlar.

Ba覺m覺za gelebilecek k繹t羹 eyleri savuturmak i癟in tahtaya vurma inanc覺 hala devam ediyor ama uygulama alan覺 癟ok darald覺. Her taraf plastik ve laminat dolu.

 

– Ni癟in m羹zikten holan覺yoruz? M羹zik nedir? D羹z bi癟imde konuarak s繹ylenebilecek bir eyin deiik ses dalgalar覺 ile s繹ylenmesinden ni癟in holan覺r覺z? M羹zik ni癟in keyif veya tam aksi h羹z羹n duygusu verebiliyor?

M羹zik asl覺nda ses dalgalar覺n覺n, belirli kurallar i癟inde bir d羹zene sokulmas覺d覺r. Bilindii gibi, ses dalgalar halinde yay覺l覺r. Bir saniye i癟indeki dalga say覺s覺 sesin karakterini tespit eder. Saniyede 260 dalga yapan, yani titreen ses ‘Do’ notas覺d覺r.

Bu ekilde 7 temel nota oluur. Do-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si. Son notadan sonra, Do’nun titreim say覺s覺n覺n bir kat覺 kadar titreimde daha ince bir Do gelir ki, bu iki Do aras覺na bir oktav denir. 襤te bu oktav, gam, akort denilen matematiksel diziler, bir 癟eit dizilerek m羹zik oluturulur. Ancak t羹m bunlar bize, bu matematiksel diziden bihaber, Afrika yerlilerinin, da ba覺ndaki 癟oban覺n enfes m羹ziini a癟覺klayamaz.

Asl覺nda k羹lt羹r羹n m羹zik ve bundan al覺nan zevk 羹zerinde dorudan ilgisi vard覺r. Dou m羹ziinde yukar覺da belirtilen matematik dizilerdeki perdelerin aras覺nda kar覺覺k gezinilme, Afrika’da ba d繹nd羹r羹c羹 ritimler, Avrupa’da ise notalar覺n ideal d羹zeni 繹ne 癟覺kar. Ancak bunlar da, deiik m羹zik t羹rlerine ilgi duyan bizlerin ve m羹ziin holan覺lma nedenini a癟覺klamaya yetmez.

M羹zik ve dil yetenekleri bir癟ok y繹nden birbirine benzemektedir. Bilimciler insanlar覺n m羹zik yetenei kazanmalar覺n覺n, konumaya balamalar覺 ile ayn覺 zamanlara denk d羹t羹羹n羹 ileri s羹r羹yorlar. Konuma yetenei 羹phesiz daha iyi bir iletiim ve yaama ans覺 avantaj覺n覺 getirmitir ama m羹ziin hangi ihtiyac覺 kar覺lad覺覺 hala me癟hul.

Bebekler anlaml覺 kelimelere benzer sesler 癟覺karmaya balarken ayn覺 zamanda ark覺 s繹yler gibi m覺r覺ldanmaya da balarlar. Uzun ve kar覺覺k c羹mleler kurmay覺 becerdik癟e, daha uzun ve kar覺覺k ark覺lar覺 s繹yleme yetenekleri de artar. Ancak beynin konumaya kumanda eden k覺sm覺nda hasar olan hastalar覺n konuamamalar覺na ramen m羹zik yeteneklerinin devam ettii de g繹r羹lm羹t羹r.

Son zamanlarda, beynimizde m羹zii alg覺layan bir al覺c覺 bulunabilecei tezi ileri s羹r羹lmektedir. Eer bir g羹n bu al覺c覺 bulunsa bile, bunun ni癟in beynimize konulduunun sebebi yine anla覺lamayacakt覺r.

retilme yoluyla bir 癟eit dans yapabilen veya dans olarak alg覺lanamayacak hareketleri olan canl覺lar覺 saymazsak, doada m羹zik ve ritim duygusu sadece insanda vard覺r. Bu 繹zelliin nedeni ise hala tam olarak a癟覺klanam覺yor.

 

– Aylar覺n g羹nleri ni癟in 28, 30, 31 gibi farkl覺?

Romal覺lar milattan 758 y覺l 繹nce 10 ayl覺k takvim uygulamas覺na balad覺lar. Bu ilk orijinal Roma takviminde aylar, g羹nd羹z ve gecenin eit olduu, binlerce y覺ld覺r hayat覺n balang覺癟 zaman覺 olarak kabul edilen Mart ay覺ndan balamak 羹zere, Martius (Mart), Aprilis (Nisan), Maius (May覺s), Junius (Haziran), Quintilis (Temmuz), Sextilis (Austos), September (Eyl羹l), October (Ekim), November (Kas覺m) ve December (Aral覺k) idi.

Bu ay adlar覺ndan Quintilis’den (Temmuz), December’a (Aral覺k) kadar olanlar, 5, 6, 7, 8, 9 ve 10 rakamlar覺n覺n Roma’l覺larca telaffuz edili ekliydi yani, Mart balang覺癟l覺 takvime g繹re bu aylar y覺l覺n 5’inci, 6’nc覺, 7’nci, 8’inci, 9’uncu, ve 10’uncu aylar覺yd覺lar. Bu 10 ayl覺k takvim geride hesaba kat覺lmam覺 daha 60 g羹n b覺rak覺yordu.

Yedek olarak b覺rak覺lan bu 60 g羹n sorun yarat覺nca, Janarius (Ocak) ve Februarius (ubat) adlar覺 ile iki ay daha eklenerek takvim tamamland覺. Yani y覺l覺n ilk ay覺 Martius (Mart), son ay覺 ise Februarius (ubat) oldu.

As覺rlar sonra milattan 46 y覺l 繹nce Roma 襤mparatoru Julius Caesar (Sezar), muhtemelen politik sebeplerden takvimde baz覺 deiiklikler yapt覺. On bir ay覺 30 ve 31 g羹n olarak iki ekilde d羹zenledi, y覺l覺n son ay覺 olan ubat’a 29 g羹n verdi, her d繹rt senede bir ubat’a bir g羹n ilavesini kabul etti. Ancak sonra nedendir bilinmez Janairus’u (Ocak) y覺l覺n ilk ay覺 olarak ilan etti. B繹yle olunca da, her 4 y覺lda bir eklenecek bir g羹n羹n, yeni durumda y覺l覺n ikinci ay覺 konumuna gelmesine ramen Februarius’a (ubat) eklenilmesine devam edildi.

Julius Caesar’覺n beklenmeyen 繹l羹m羹nden (Sen de mi Br羹t羹s olay覺!) sonra, Romal覺lar bu 癟ok sevdikleri imparatorlar覺n覺n an覺s覺na Quintil襤s (Temmuz) ay覺n覺n ismini July olarak deitirdiler.

Ondan sora tahta 癟覺kanlardan, Augustus kendi erefine, Sextilis (Austos) ay覺n覺n ad覺n覺 kendi ismi ile deitirerek, bu aya August ad覺n覺 verdi. Ama ortaya baka bir sorun 癟覺km覺t覺. Sezar’覺n ay覺 31 g羹n, Augustus’un ay覺 ise 30 g羹n 癟ekiyordu. Sorunu yine imparatorun kendisi 癟繹zd羹 ve zaten 29 g羹n olan ubat’tan bir g羹n daha alarak Autos’a ekleyiverdi. B繹ylece iki ay da eitlenmi oldu.

襤te size takvimin, ni癟in 12 ay olduunun, aylar覺n isimlerinin nas覺l konduunun ve ni癟in farkl覺 say覺da g羹nlerden meydana geldiklerinin, d繹rt sene sonra eklenecek art覺k g羹n羹n ni癟in y覺l覺n sonuncu deil de, alakas覺z bir ekilde ikinci ay覺na eklendiinin k羹癟羹k bir hikayesi.

zellikle orta癟ada takvimler 羹zerinde o kadar oynanm覺t覺r ki, yap覺lan bilimsel hesaplamalara g繹re, 襤sa’n覺n bug羹n kabul edilen Milattan, yani 襤sa’n覺n doumundan yakla覺k 6 y覺l 繹nce doduu, 36 y覺l yaay覺p Milattan sonra 30 y覺l覺nda 繹ld羹羹 ileri s羹r羹lmektedir.

 

– Bozuk paralar覺n kenarlar覺 ni癟in t覺rt覺ll覺d覺r?

zellikle ka覺t para devrinden 繹nce, al覺verite kullan覺lan paralar alt覺n ve g羹m羹 i癟eriyorlard覺. Her devirde olduu gibi, o devirde de bulunan baz覺 d羹zenbazlar, bu paralar覺 kenarlar覺ndan kaz覺yarak, 癟ok az miktarda da olsa, bu deerli madenleri biriktiriyor, paray覺 da tekrar kullanabiliyorlard覺.
O devirlerde t羹ccarlar, paray覺 tart覺yorlar ve a覺rl覺覺 eksikse kabul etmiyorlard覺. Tabii, para da elinizde kal覺yordu. Antik para kataloglar覺nda dikkat ederseniz, paralar覺n b羹y羹k bir k覺sm覺n覺n tam yuvarlak olmad覺覺n覺 g繹r羹rs羹n羹z.

Bu sorunu 癟繹zmek ve halk覺 eksik paraya kar覺 korumak i癟in bozuk paralar覺n kenarlar覺 t覺rt覺ll覺 yap覺lmaya baland覺. Bu t覺rt覺llar sayesinde paran覺n kenar覺n覺n kaz覺nd覺覺 hemen belli oluyordu ve kenar覺 kaz覺nm覺 paray覺 kimse alm覺yordu.

Bu adet g羹n羹m羹ze kadar devam etti. Art覺k i癟inde deerli bir maden bulunmamas覺na ramen, bozuk paralar覺m覺z覺n kenarlar覺nda ya t覺rt覺l ya da bir yaz覺 vard覺r.

G羹n羹m羹zde madeni paralar ‘bozukluk’ veya ‘ufakl覺k’ ad覺 alt覺nda sadece k羹suratlar覺 繹demede kullan覺l覺yor. Bozuk paralar da para olma niteliklerini kanundan almalar覺na ramen, kullan覺lmalar覺nda baz覺 s覺n覺rlamalar vard覺r.

Gerek ka覺t, gerekse madeni para olsun, her ikisiyle de yap覺lan 繹demeleri kabul etmemek m羹mk羹n deildir. Buna ‘Kanuni Tedav羹l Mecburiyeti’ denilir ki, ka覺t paralarda bu mecburiyet s覺n覺rs覺zd覺r. denen miktar ne kadar b羹y羹k olursa olsun, bunu kar覺 taraf kabul etmek mecburiyetindedir.
Madeni paralar覺n ise mecburiyeti s覺n覺rl覺d覺r. En 癟ok 羹zerlerinde yazan deerin 50 kat覺n覺 tamamen bozuk para ile 繹deyebilirsiniz. rnein 50 bin liral覺klarla, 2,5 milyona kadar 繹demelerinizi yapabilirsiniz ama daha fazlas覺n覺 da bozuk para ile 繹deme isteinizi kar覺 taraf kabul etmeyebilir.

Ka覺t paralar覺n Merkez Bankas覺 taraf覺ndan bas覺ld覺覺 bilinir de, madeni paralar覺 Maliye Bakanl覺覺’n覺n 癟覺kard覺覺 pek bilinmez. Madeni paralar覺n toplam para stoku i癟indeki oran覺 da yakla覺k y羹zde l civar覺ndad覺r.

Hi癟 dikkat ettiniz mi? 襤nsan y羹zleri ka覺t paralarda 繹nden, madeni paralarda ise yandand覺r. Madeni paralarda yer 癟ok k羹癟羹k olduundan, kabartma teknii ile bir y羹z羹n tam detay覺n覺 vermek m羹mk羹n olamamaktad覺r. Yandan bir profil kiiyi daha iyi tan覺n覺r k覺lmaktad覺r.

 

– Sirk 癟ad覺rlar覺 ni癟in daima daire bi癟imindedir?

18. y羹zy覺la gelinceye kadar, cambazl覺k, ate yutma vb. g繹steriler sokaklarda halka, saraylarda ise asillere yap覺yordu.

Philip Astley, bug羹nk羹 modern sirklerin kurucusu kabul edilir. 1763 y覺l覺nda kurduu sirkinde, ana g繹steri ata binilerek yap覺lanlard覺. Astley atlar bir daire etraf覺nda d繹nd羹klerinde, binicilerin at 羹zerinde daha rahat ayakta durduklar覺n覺 bildiinden, sirk 癟ad覺r覺m ve g繹steri yerini bir daire oluturacak ekilde d羹zenledi ve atlar覺n g繹steri s覺ras覺nda, daima daire bi癟iminde d繹nmelerini salad覺.

Bir baka sirk sahibi, Antonio Franconi’de, dairenin en uygun 癟ap覺n覺n yakla覺k 13 metre olduunu saptad覺 ki, bu mesafe bug羹n bile kullan覺lan 繹l癟羹d羹r.

Son bir not olarak, 襤ngilizce’si ‘circus’ olan sirk kelimesinin, Latince’de daire anlam覺 na gelen, ‘circle’dan t羹rediini de belirtmeden ge癟meyelim.

 

– Ni癟in kurun kalemlerin 癟ou alt覺gen ve sar覺 renkte?

Esas覺nda en kolay 羹retim bi癟imi kare kesitli kurun kalemdir ama yazarken elde tutulmas覺 pek kolay deildir.

Yuvarlak kalemlerin elde tutulmas覺 kolayd覺r ama 羹retimi pahal覺d覺r. Alt覺gen kesitli kalemler ise orta yoldur. Yuvarlak kesitli kalemler kadar kullan覺lmas覺 kolay ve 羹retimi daha ucuzdur.

Sekiz yuvarlak kurun kalem i癟in harcanan aa癟tan, dokuz alt覺gen kesitli kalem yap覺labilir ve 羹retim safhas覺 bir kademe daha k覺sad覺r.
Tabii ki, al覺c覺lar i癟in 羹retim maliyetlerinin pek 繹nemi yoktur. Alt覺gen kesitli kurun kalemlerin 繹b羹rlerine g繹re hala on bir kat daha fazla tercih edilmelerinin sebebi, belki de konulduu masada yuvarlan覺p, aa覺ya d羹memeleridir.

Kurun kalemlerin d覺覺n覺n sar覺ya boyanarak sat覺覺 1854 y覺lma dayan覺r. Ancak 1890 y覺lma kadar bu rengi kullanmak 癟ok 繹nemsenecek bir fakt繹r deildi.
1890 y覺l 覺nda Avusturya’da L&C Hardtmuth Co. isimli irket 繹yle bir kurun kalem 羹retti ki, dier 羹reticiler de bu kaliteyi yakalamak zorunda kald覺lar.
Bu kurun kaleme mehur Hindistan elmas覺 olan ‘Koh-I-Moor’ ad覺 verilmiti ve alt覺 n sar覺s覺 na boyanm覺t覺. Ayr覺ca i癟indeki siyah renkli kurun ucuyla birlikte Avusturya-Macaristan imparatorluunun bayra覺 n覺 oluturuyordu.

Bu kurun kalem o kadar beenildi ve o kadar baar覺l覺 oldu ki, sar覺 renk kurunkalemdeki kalitenin bir simgesi olarak kald覺. Dier kurunkalem 羹reticileri de bu baar覺dan pay alabilmek i癟in 羹r羹nlerini piyasaya sar覺 renkte s羹rmeye balad覺lar. Bug羹n hala piyasada olan d繹rt kurunkalemden 羹癟羹 san renktedir.

Kurun kalemlerin i癟inde kesinlikle kurun yoktur. Ana madde olarak kullan覺lan grafit 40 deiik malzeme ile kar覺t覺r覺larak, y羹ksek s覺cakl 覺kta 癟ok ince 癟ubuklar haline gelene kadar preslenir. Zaten kurun 癟ok zehirli bir elementtir. Kurun kalem denilmesinin sebebi 16. y羹zy覺lda grafiti bulan 襤ngiliz bilimcinin onu bir 癟eit kurun elementi sanmas覺d覺r. Ancak 200 y覺l sonra grafitin bir 癟eit karbon olduu anla覺ld覺.

 

– Buz neden kaygand覺r?

Evde cilal覺 parke 羹zerinde 癟orapla y羹r羹rken d羹me olas覺l覺覺n覺z, hal覺ya oranla 癟ok daha fazlad覺r. 羹nk羹 hal覺 ile aya覺m覺z aras覺nda, cilal覺 parkeye nazaran daha 癟ok s羹rt羹nme ve daha fazla temas vard覺r. Buzlu bir y羹zeyin 羹zerinde aya覺m覺z覺n kaymas覺n覺 benzer bir sebebe dayand覺rabiliriz, ancak buz pateni yapanlar p羹t羹rl羹 buz y羹zeyinde, d羹z bir buz y羹zeyinden 癟ok daha fazla bir h覺zla kayarlar.

Buz, san覺ld覺覺 gibi, d羹zg羹n bir y羹zey olduu i癟in kaygan deildir. Olay, buz pateninin 癟ok k羹癟羹k y羹zeyinin buza bas覺 n癟 yapmas覺 dolay覺s覺yla o noktadaki buzun erimesi ve oluan bu ince su tabakas覺 羹zerinde patenin hareket etmesidir.

襤nsan aya覺n覺n boyunun ortalama 25 santimetre, eninin ise 10 santimetre olduunu kabul edelim. Ortalama insan a覺rl覺覺 olan 75 kg., iki ayakla 500 santimetrekare yere bast覺覺nda, her santimetrekareye 0,15 kg. a覺rl覺k biner. Topuklu ayakkab覺 giyen kad覺nlarda yere bas覺lan alan o kadar k羹癟羹l羹r ve bas覺n癟 o kadar artar ki, kad覺nlar覺n topuklu ayakkab覺 izi s覺cak asfaltta kal覺r, hatta bu bas覺n癟 nerede ise filinki ile ayn覺d覺r.

Ucu neredeyse b覺癟ak gibi olan patenlerin buza deen alan覺 o kadar k羹癟羹kt羹r ki, erime 覺s覺s覺n覺 l derece azaltmak i癟in 130 kg/cm2 gereken buz y羹zeyini derhal eritir.

Buz p羹t羹rl羹 olunca, paten sadece buzun p羹t羹r羹n羹n 癟覺k覺nt覺lar覺na basar, b繹ylece temas y羹zeyi iyice k羹癟羹l羹r ve bas覺n癟 artar ve buz daha kolay eriyerek, paten buz ile aras覺nda oluan ince su tabakas覺 羹zerinde rahat癟a kayar.

Bu arada buzun bir baka a覺rt覺c覺 繹zelliine de deinmeden ge癟emeyeceiz. Diimiz ar覺d覺覺nda elimizin 羹zerine konulan buz bu di ar覺s覺n覺n azalmas覺na yard覺mc覺 olur.

V羹cudumuzun herhangi bir yerinde bir ar覺 olutuunda, uyar覺c覺 sinirler buradan orta beyine ar覺 sinyalleri g繹nderirler.
Bu sayede beyin taraf覺ndan uyar覺larak v羹cudun doal ar覺 kesicileri olan ‘endorfin’ ve ‘enkefolin’ salg覺lan覺r.

Bu salg覺lar覺n kaynaa gidebilmesi i癟in sinir sisteminin dier b繹l羹mlerine, ar覺 alg覺lar覺n覺n ge癟tii dier kap覺lar覺 ‘kapat’ sinyali g繹nderilir. El 羹zerinden gelen ar覺 sinyallerinden dolay覺 salg覺lanan doal ar覺 kesiciler sonucu y羹z sinirlerinden gelen ar覺 kap覺lar覺 beyinde kapanmaktad覺r.

Di ar覺lar覺nda v羹cudun baka bir yerinde deil de el 羹st羹ne buz konulmas覺n覺n nedeni bu olup, bu noktaya akapuntur uygulanmas覺yla da benzer sonuca ula覺lmaktad覺r. Ba parmakla iaret parma覺 aras覺ndaki bu noktaya HO-KU noktas覺 denilmektedir.

– Saatler ni癟in ileri-geri al覺n覺r?

Birinci D羹nya Sava覺 s羹resince bir癟ok 羹lke saatlerini y覺l覺n belli aylar覺nda yeniden ayarlamaya balad覺. Bunun amac覺 g羹n羹n ayd覺nl覺k saatlerini, insanlar覺n uyan覺k olduklar覺 zamana uydurmak, dolay覺s覺yla evlerde ve sokaklarda yanan lambalar i癟in gerekli enerjiden tasarruf salamakt覺.

Bug羹n de ayn覺 uygulamaya devam edilmekte, Nisan ay覺n覺n ilk pazar g羹n羹nde saatler bir saat ileri, Ekim ay覺n覺n son pazar g羹n羹nde ise bir saat geri al覺nmaktad覺r. Dier bir deyile ilkbaharda size kaybettirilen bir saat, sonbaharda geri verilmektedir.

ABD’de k覺 aylar覺nda standart zaman, yazlar覺 ise g羹n 覺覺覺ndan tasarruf zaman覺 uygulamas覺 kongre karar覺 olarak kabul edilmi olmas覺na ramen baz覺 eyaletler bu uygulamay覺 reddetmitir. Bu eyaletlerde halen yaz-k覺 standart zaman uygulamas覺 devam etmektedir.

Yaz g羹nlerinde g羹n 覺覺覺, yani ayd覺nl覺k saatler 癟ok daha uzun olmas覺na ramen hala tasarruf i癟in saatlerin ni癟in bir saat ileriye al覺nd覺覺 癟ounlukla anla覺lmaz. Bunun en k覺sa a癟覺klamas覺 ‘gece zaman覺n覺 da g羹nd羹ze katmakt覺r’ ama bizler zaten karanl覺k olan saat 24:00’de deil de 23:00’de yatmam覺z覺n 羹lkemize ne kazand覺raca覺n覺 genellikle anlayamay覺z.

Saatleri ileri alman覺n k覺 mevsimi ile alakas覺 yoktur. K覺 aylar覺nda standart zaman uygulan覺r. Ancak yaz g羹nlerinde 癟ok uzun ayd覺nl覺k ge癟en bir zaman s羹resi vard覺r. Ama癟 bu s羹renin balang覺c覺n覺 ileri kayd覺rarak, akam olma s羹resini bir saat uzatmakt覺r.

Yaz g羹nleri hava 癟ok erken ayd覺nlan覺r. Eer 癟ift癟i deilseniz saat 05:00’de uyanman覺za gerek yoktur. Ancak g羹n 覺覺覺ndan tasarrufa gerek duymayarak saatlerimizi ileri almasayd覺k, bak覺n ne olurdu?

D羹nyada g羹nein 21 Haziranda 04:43’de doduu bir yer se癟elim. Siz burada ya覺yorsunuz ve saat sekizde ite olmak i癟in saat alt覺y覺 癟eyrek ge癟e yataktan kalkmak zorundas覺n覺z. Bu se癟tiimiz yerde g羹ne ufukla 6 derece a癟覺 yapt覺覺nda, standart saat ile saat 05:11 civarlar覺nda etraf tamamen ayd覺nlan覺r. Bu durumda ileri al覺nm覺 saatler 06:15’I g繹sterir yani ger癟ekte siz ie bir saat erken gitmi olursunuz ama 覺覺覺 yakmadan saate bakar, t覺ra olup kahvalt覺 yapabilirsiniz.

Akamlar覺 ise, her zaman 24:00’de yatmaya v羹cudunu al覺t覺rm覺 bir insan, bir saat 繹nce yatmak zorunda kalm覺 olur ama hava karar覺nca gece evde ve sokakta lambalar覺n yanma s羹resi bir saat k覺salm覺 olur.

G羹n 覺覺覺ndan tasarrufun sanayinin kulland覺覺 elektrikle alakas覺 yoktur. Onlar gece de, g羹nd羹z de olsa zaten ayn覺 elektrik enerjisini harcarlar.
3.08 Bir saat ni癟in 60 dakikad覺r?

Bir g羹n, d羹nyan覺n kendi ekseni etraf覺nda bir d繹n羹羹 tamamlad覺覺nda ge癟en s羹redir. Bunu herkes bilir. Asl覺nda tam da 繹yle deildir. 羹nk羹 d羹nya kendi ekseni etraf覺nda d繹n羹羹 s覺ras覺nda

y繹r羹ngesi 羹zerinde g羹nein etraf覺nda da d繹nd羹羹nden, g羹neten bak覺ld覺覺nda bir tam devri i癟in ge癟en s羹re farkl覺 g繹zlemlenir.
Neyse imdi biz bunu kar覺t覺rmayal覺m ve bug羹n b羹t羹n d羹nyan覺n kabul ettii zaman sistemine bakal覺m;

o Bir y覺l 12 ayd覺r.
o Bir y覺l 52 haftad覺r
o Bir ay 28-31 g羹nd羹r.
o Bir ay 4-5 haftad覺r.
o Bir hafta 7 g羹nd羹r.
o Bir g羹n 24 saattir.
o Bir saat 60 dakikad覺r.
o Bir dakika 60 saniyedir.
o Bir saniye 100 mili saniyedir.

G繹r羹ld羹羹 gibi, bir g羹n ka癟 saniyedir diye sorulduunda bile kafadan hesaplanamayacak kadar kar覺覺k bir b繹l羹nme. nce g羹n 24’e, sonra 60’a, sonra bir daha 60’a b繹l羹n羹yor. Saniyeden sonraki b繹l羹nmeler ise ondal覺k sistemle gidiyor. 襤te 癟ocuklar覺n zaman hesaplar覺nda zorlanmalar覺n覺n sebebi.

Bir g羹nde ni癟in 24 saat olduunu kimse bilmiyor. Bu rakam覺n g羹ne saatini ilk kullanan M覺s覺rl覺lardan kaynakland覺覺 san覺l覺yor. Yere dikilen y羹ksek bir ta覺n g繹lgesi sabah bat覺ya, akam douya d羹羹yordu ve M覺s覺rl覺lar bu aray覺 alt覺ya b繹lm羹lerdi. Dolay覺s覺 ile bir g羹n 24 b繹l羹m oluyordu.

12 say覺s覺 2, 3, 4 ve 6 ile b繹l羹nebildiinden, o zamanlar en 癟ok kullan覺lan say覺 birimi idi ki, bug羹n bile d羹zine ad覺 alt覺nda say覺 birimi olarak kullan覺lmaktad覺r.

M覺s覺rl覺lar ayr覺ca 30 g羹nl羹k ay ve 360 g羹nl羹k y覺l takvimini uyguluyorlard覺.

Bug羹n bir dairenin 360 dereceye b繹l羹nmesinin sebebinin de bu olduu san覺l覺yor. Yakla覺k 3 bin y覺l 繹nce, bug羹n Irak olarak bilinen yerde yaayan, Babilliler ise 60 say覺s覺n覺 matematik sistemlerinde temel olarak alm覺lard覺. 2, 3, 4, 6, 12, 15, 20 ve 30 ile b繹l羹nebilen ve 360’覺 da b繹len bu say覺 dakika ve saniyenin birimi olarak al覺nd覺. O zamanlar i癟in onluk sistem, yani on sadece 2 ve 5’e b繹l羹nebilen zavall覺 bir say覺 idi.

Saniyenin b繹l羹mleri ise o devirlerde 繹l癟羹lemiyordu, 繹l癟羹lebilmeye baland覺覺nda ise d羹nya ondal覺k sisteme ge癟miti ve bu esas al覺nd覺.
3.09 Saatin akrep ve yelkovan覺 ni癟in saa d繹n羹yor?

襤lk olarak eski M覺s覺rl覺lar, g羹nein her g羹n d羹zenli bir hareketle doup, belirli zamanlarda g繹ky羹z羹n羹n ayn覺 noktalar覺nda bulunup, batt覺覺n覺 g繹zlemlediler ve bunun bir g羹n羹 zaman par癟alar覺na ay覺rmada kullan覺labileceini kefettiler.

B繹ylece g羹nein bu hareketinden yararlanarak ilk g羹ne saatini yapt覺lar. Bu saat, meydanl覺k bir yere y羹ksek bir ta koymak ve g羹nein hareketi s覺ras覺nda, bu ta覺n g繹lgesini takip etmekten ibaretti.

M覺s覺r, konumu itibari ile kuzey yar覺m k羹rede fakat ekvatora da yak覺n bir 羹lke olduundan, g羹ne doduunda, g繹lge hemen tam bat覺da oluuyor, g羹ne y羹kseldik癟e g繹lge kuzeye, yani saa doru hareket ederek, g羹ne bat覺覺nda dou y繹n羹ne ula覺yordu. Yani g繹lge bug羹nk羹 t羹m saatlerin akrep ve yelkovan覺nda olduu gibi soldan saa doru d繹n羹yordu.

Daha sonralar覺, pendulumlu, pilli saatlerde de y繹n deimedi, hatta saa doru d繹n羹ler ‘saat y繹n羹ne d繹n羹’ diye adland覺r覺l覺r oldu.
Avustralya gibi ekvatorun g羹neyindeki 羹lkelerde, g羹ne doarken ta覺n g繹lgesi g羹neye d羹er ve g羹ne y羹kseldik癟e sola doru d繹n羹 yapar. 襤lk saat orada kefedilseydi, bug羹n akrep ve yelkovan ters y繹nde d繹n羹yor olabilirdi.

 

– 襤skambil ka覺tlar覺ndaki ekillerin anlam覺 nedir?

Oyun kartlar覺n覺n nerede ve ne zaman ortaya 癟覺kt覺覺 tam olarak bilinmiyor. 7. ve 10. y羹zy覺llar aras覺nda in’de ortaya 癟覺kt覺覺 ve 13. y羹zy覺lda Marco Polo taraf覺ndan Avrupa’ya getirildii tahmin ediliyor. Hindistan’dan veya Arabistan’dan geldiini ileri s羹renler de var ama bug羹nk羹 ekilleriyle kullan覺lmalar覺n覺n 14. y羹zy覺l Fransa’s覺na dayand覺覺 kesin gibi.

O tarihlerde, Fransa’da d繹rt s覺n覺f vard覺 ve iskambil ka覺tlar覺ndaki kupa, ma癟a, karo ve sinek bu d繹rt s覺n覺f覺 temsil ediyordu. Kupa bir kalkan覺 and覺ran ekli ile asil s覺n覺f覺 ve kiliseyi, ma癟a bir m覺zra覺n ucunu 癟ar覺t覺ran ekli ile orduyu, karo ticari deniz iletmelerinin ekenar d繹rtken kiremitlerinden esinlenerek orta s覺n覺f覺, sinek ise yonca yapra覺na benzeyen ekli ile k繹yl羹y羹 temsil ediyordu. Bug羹n bri癟, poker veya benzeri oyunlarda, kupan覺n en deerli, sinein ise en deersiz kart Olmas覺n覺n nedeni ite bu s覺n覺flamad覺r.

Asl覺nda bizde papaz ad覺 verilen kart覺n ad覺 襤ngilizce’de kral (king), k覺z覺n ise krali癟edir (queen). Vale veya olan i癟in ilk zamanlarda d羹zenbaz anlam覺na gelen ‘knave’ kelimesi kullan覺l覺rken, g羹n羹m羹zde ‘jack’ ismi kullan覺lmaktad覺r. Yani yabanc覺 kartlarda kral ve krali癟e evli iken, bizde biraz yal覺 g繹r羹lerek krala papaz ad覺 verilmi, krali癟eye de ‘k覺z’ denilerek olana lay覺k g繹r羹lm羹t羹r.

Baz覺 羹lkelerde oyun kartlar覺nda deiik isim ve semboller kullan覺lmas覺na ramen, en yayg覺n olan覺 Frans覺zlar覺n kulland覺klar覺d覺r. Frans覺zlar ‘ma癟a’ eklini m覺zraa benzeterek ‘pique’ ad覺n覺 vermilerdir. 襤ngilizce’de ise ayn覺 anlamdaki ‘spades’ kelimesi kullan覺lmaktad覺r. Her ne kadar bir kalkan覺 and覺rd覺覺 i癟in asil s覺n覺f覺 temsil ettii ileri s羹r羹lse de ‘kupa’ klasik bir kalp eklidir. Bu nedenle Frans覺zlar ona ‘coeur’, 襤ngilizler ise ‘heart’ ad覺n覺 vermilerdir.

‘Karo’ i癟in Frans覺zca’da kare anlam覺ndaki ‘carreau’ kullan覺l覺rken 襤ngilizler elmas anlam覺ndaki ‘diamond’u tercih etmilerdir. Bizim ‘sinek’ dediimiz ekil ise 癟ok a癟覺k 羹癟 yaprakl覺 bir yoncad覺r. Frans覺zlar bu anlamdaki ‘trefle’ kelimesini kullan覺rlarken, 襤ngilizler ‘club’ (kul羹p) ismini kullanm覺lard覺r.

襤te bu nedenle bri癟 oyuncular覺 ‘ma癟a’ya ‘pik’, ‘kupa’ya ‘k繹r’, ‘sinek’e de ‘trefli’ derler, zaten asl覺na uygun olan ‘karo’yu da olduu gibi kullan覺rlar. Birli, papaz, k覺z ve olan i癟in kullan覺lan as, rua, dam ve vale isimleri de yine Frans覺zca kar覺l覺klar覺 As, Roi, Dame ve Valet kelimelerinden dilimize ge癟mitir.

 

– Buzlanm覺 yollara ni癟in tuz d繹k羹l羹yor?

K覺覺n 癟ok kar ya覺覺 alan bir b繹lgede ya覺yorsan覺z, karayollar覺 g繹revlilerinin yollardaki buzlanmay覺 gidermek i癟in tuzu kulland覺klar覺n覺 g繹rm羹s羹n羹zd羹r. Ancak tuz ayn覺 zamanda dondurma yap覺m覺nda da kullan覺lmaktad覺r. Peki ama tuz, bu iki ters gibi g繹r羹len ilevi nas覺l becermektedir?

Herkesin sand覺覺n覺n aksine tuz suyun i癟inde ekerin eridii gibi erimez. Tuz buzun i癟ine girince onu 癟繹zer. Tuz yine kal覺r ama buz 癟繹z羹ld羹羹 i癟in art覺k o su deil, tuzlu sudur ve erime noktas覺 saf sudan daha d羹羹kt羹r.

Buzlanm覺 yollara tuz d繹k羹ld羹羹 zaman, tuz 繹nce buz ile 癟繹z羹mlenerek bir buzlu su tabakas覺 oluturur ve bu 癟繹zeltinin donma noktas覺 d羹羹k olduundan, s覺f覺r覺n alt覺ndaki s覺cakl覺klarda bile donmadan kalabilir. G羹n羹m羹zde ABD’de 羹retilen tuzun y羹zde 45’i yollardaki buzun eritilmesinde kullan覺lmaktad覺r.

Bilindii gibi su, s覺cakl覺覺 s覺f覺r dereceye var覺nca donar. Suya tuz ilavesi ile bu donma s覺cakl覺覺 da d羹er. Suya y羹zde 10 tuz ilavesi donma s覺cakl覺覺n覺 -6 dereceye indirir. Y羹zde 20 tuz kar覺t覺r覺lm覺 su ise -16 derecede donar. Ancak yolun veya buzun 覺s覺s覺 -16 dereceden de az ise art覺k tuzun erimede pek etkisi olmaz, sadece buzun 羹st羹nde kalarak tekerleklerin kaymas覺n覺 azaltabilir.

Dondurma yaparken de kar覺覺m覺n 癟evresinde 癟ok d羹羹k 覺s覺ya ihtiya癟 vard覺r. Dondurma kar覺覺m覺n覺n etraf覺ndaki 覺s覺n覺n 癟ok d羹羹k olmas覺, ancak bu d羹羹k 覺s覺da kar覺覺m覺n donmamas覺 gerekir. Burada eklenen tuz kar覺覺m覺n s覺f覺r derecenin alt覺nda bile donmadan dondurman覺n oluturulmas覺n覺 salar.
Hat覺rlarsan覺z ‘Titanic’ filminde okyanus suyunun 覺s覺s覺 s覺f覺r覺n birka癟 derece alt覺nda olmas覺na ramen, deniz suyunun y羹zeyi, i癟indeki tuz nedeni ile hala donmam覺t覺.

 

– 24 ayar alt覺n ne demektir?

Bizde alt覺n覺n safl覺覺n覺 g繹sterme 繹l癟羹s羹 olarak genellikle ‘ayar’ kelimesi kullan覺l覺r, ama uluslararas覺 piyasada kullan覺lan kelime ‘k覺rat’t覺r. ‘K覺rat’ hem alt覺n覺n, hem de elmas ve dier k覺ymetli talar覺n 繹l癟羹m羹nde kullan覺lan bir birimdir.

Elmas ve deerli talar覺 繹l癟mede kullan覺lan ‘k覺rat’覺n bir birimi 200 miligrama (0,200 gram) eittir. Yani 20 graml覺k bir elmas覺n覺z varsa, bu 100 k覺ratl覺k bir elmast覺r. Doada bulunan elmas覺n b羹y羹kl羹羹 癟ok seyrek olarak bir santimetrenin 羹zerindedir. Bug羹ne kadar bulunan en b羹y羹k elmas 3.106 k覺ratl覺k ‘Cullian’d覺r. Bundan 530 ve 517 k覺ratl覺k iki b羹y羹k ve 100 k羹癟羹k elmas ilenmitir.

Alt覺nda kullan覺lan ‘k覺rat’ veya ‘ayar’ ise alt覺n覺n safl覺覺n覺 g繹sterir. 24 k覺rat (ayar) alt覺n, i癟inde kar覺覺k baka bir metal olmayan y羹zde y羹z saf alt覺nd覺r. Tamamen saf alt覺n 癟ok yumuak olduundan genellikle bak覺r veya g羹m羹 ile kar覺t覺r覺l覺r. Her bir k覺rat (ayar) alt覺n覺n t羹m羹n羹n 24’de biridir. rnein bir bileziin 24’de 18’i alt覺n, 24’de 6’s覺 da g羹m羹ten yap覺lm覺sa, o bilezik 18 k覺rat (ayar) alt覺nd覺r.

Alt覺n覺 l癟mede kullan覺lan bu komik sistem, yakla覺k bin y覺l evvelki Almanlar覺n Mark isimli bir alt覺n paras覺ndan kaynaklanmaktad覺r. Tamamen saf alt覺ndan yap覺lan bu para 4,8 gramd覺 ve elmas 繹l癟羹 biriminde a覺rl覺覺na g繹re 24 k覺rat ediyordu. Sonradan i癟ine baka maddeler kar覺t覺r覺ld覺k癟a i癟indeki alt覺n miktar覺na bal覺 olarak k覺rat 繹l癟羹s羹 d羹羹r羹ld羹.

Alt覺n beyaz, k覺rm覺z覺, sar覺 gibi 癟eitli renklerde beenimize sunulur. Alt覺n, bak覺r ile kar覺t覺r覺lm覺sa ‘k覺rm覺z覺 alt覺n’, g羹m羹 ile kar覺t覺r覺lm覺a ‘sar覺 alt覺n’, nikel veya platin gibi metaller i癟eriyorsa ‘beyaz alt覺n’ ad覺 verilir.

 

– Y羹zme yar覺lar覺 ni癟in d繹rt ayr覺 stilde yap覺l覺yor?

Y羹zme yar覺lar覺 serbest (kravl), kelebek, kurbaalama ve s覺rt羹st羹 olmak 羹zere d繹rt ayr覺 kategoride yap覺l覺r. Ancak ‘kelebek’ gibi her insan覺n kolay kolay y羹zemeyecei bir sitilin ni癟in yar覺malara al覺nd覺覺 pek bilinmez. Asl覺nda b羹t羹n stillerin orijini kurbaalamad覺n Uluslararas覺 y羹zme federasyonu kurulmadan 繹nce baka ilgin癟 kategoriler de vard覺. rnein 1900 y覺l覺nda Fransa’da Sen nehrinde yap覺lan 200 metre engelli yar覺覺nda, y羹z羹c羹ler sudaki direklere 癟覺k覺yor, sandallar覺n altlar覺ndan ge癟iyorlard覺.

Bilinen en eski y羹z羹 ekli kurbaalamad覺m Az enerji harcanmas覺 nedeni ile bu stil suda hayat kurtarmada ve keyif i癟in y羹zmede de kullan覺l覺r. 襤ki kolun ileri uzat覺l覺p, suyun ellerle iki yandan geri 癟ekilmesi, bu arada bacaklar覺n da senkronize hareket etmesi, kurbaalar覺n y羹z羹羹ne benzediinden bu ad覺 alm覺t覺r.

襤lk zamanlarda kula癟 tamamland覺覺nda, nefes de kol hareketi balamadan 繹nce al覺nd覺覺 i癟in, bu arada h覺z da 癟ok azald覺覺ndan dura dura y羹z羹l羹yormu gibi g繹r羹n羹rd羹. Gittik癟e gelien bu stilde imdilerde nefes kolun geri 癟ekili hareketinin tamamlanmas覺ndan az 繹nce al覺nmakta, y羹z羹c羹ler de duraksamadan y羹zmektedirler.

Kelebek stilin kurbaalamadan as覺l fark覺 kol hareketleridir. Kollar ileri hareketlerini suyun 羹st羹nden yaparlar. 1933 y覺l覺nda ABD’de yap覺lan bir yar覺ta Henry Myers adl覺 bir yar覺mac覺 kurbaalama stili ile y羹z羹羹n kurallara uygun olduu konusunda 覺srar etmi ve sonu癟ta yar覺a kabul edilmitir.
Sonradan kelebek stili ayr覺 bir dal olarak yar覺malara al覺nm覺t覺r. Balang覺癟ta y羹z羹c羹ler ayaklar覺n覺 kurbaalamada olduu gibi yana hareket ettirirlerken sonra yunusun kuyruu gibi 癟覺rpmaa balam覺lard覺r. Asl覺na bakarsan覺z yunuslama olmas覺 gereken bu stilin ad覺 herhalde kelebeklerin u癟uuna benzetildiinden olacak kelebek (襤ngilizce’de butterfly) olarak kabul g繹rm羹t羹r.

S覺rt羹st羹 y羹z羹 ekli ise 20. y羹zy覺l覺n ba覺nda gelimeye balad覺. Bunda da balang覺癟ta kol ve ayak hareketleri kurbaalamaya benziyordu. ABD’li Harry Hebner kravl sitile benzer kol ve ayak hareketlerini gelitirdi ve bu ekilde y羹zd羹羹 ilk yar覺ta kurallara uymad覺覺 gerek癟esiyle diskalifiye edildi. Yap覺lan itirazlar sonunda kurallarda s覺rt羹st羹 bulunma d覺覺nda bir k覺s覺tlama olmad覺覺 ve bu stilin s覺rt羹st羹 y羹zme h覺z覺n覺 daha da gelitirdii anla覺larak resmi olarak kabul edildi ve Harry’nin madalyas覺 verildi.

Serbest stil de denilen kravl y羹z羹羹n, y羹ksek dalgalarla m羹cadele edebilmek i癟in G羹ney Pasifik yerlileri taraf覺ndan gelitirildii san覺l覺yor. B羹t羹n y羹z羹 ekilleri aras覺nda en h覺zl覺s覺 olan bu stil 1902 y覺l覺nda Avustralyal覺lar taraf覺ndan Avrupa’ya ta覺nd覺. Stil Amerika’ya ula覺nca ayaklar her kula癟ta 繹nce 4 kez, sonra 1917 y覺l覺nda iki kad覺n taraf覺ndan daha da gelitirilerek 6 kez 癟覺rp覺lmaya baland覺 ve s羹rat artt覺k癟a artt覺.

 

– 襤ngilizce’de hindiye ni癟in Turkey deniliyor?

zellikle ABD’de H覺ristiyanlar覺n 羹kran g羹nlerinin 繹nemli bir sembol羹 olan hindi asl覺nda Amerika k覺tas覺n覺n yerlisidir. Vahi hindi cinsleri Kristof Kolomb k覺tay覺 kefetmeden de 繹nce Kuzey Amerika’da ya覺yordu. Hatta Avrupa’dan G羹ney Amerika’ya ilk gelenler Azteklerin bir cins hindi 覺rk覺n覺 ehliletirdiklerini g繹rm羹lerdi.

Amerikan hindileri Avrupa’ya 1519 y覺l覺nda 襤spanyollar taraf覺ndan getirilmi, daha sonra b羹t羹n Avrupa’da yay覺l覺p 1541 y覺l覺nda 襤ngiltere’ye ulam覺lard覺. Hayvanca覺z覺 g繹ren 襤ngilizlerin kafalar覺 kar覺m覺, o zamanlar T羹rk topraklar覺 olan Bat覺 Afrika’dan Portekizli t羹ccarlar覺n getirdikleri Afrika hindisi veya yine T羹rkiye 羹zerinden getirilen Hint tavuu sanm覺lard覺. Sonunda her iki 覺rk覺n farkl覺 olduu anla覺lm覺t覺, ama bu Amerikan k繹kenli kuun ad覺 17. y羹zy覺lda Amerika’ya g繹癟 eden 襤ngiliz g繹癟menler sayesinde Amerika’da ‘Turkey’ olarak yerleti.

Tabii bu T羹rkiye’nin isminin ni癟in 襤ngilizce’de hindi anlam覺nda kullan覺ld覺覺n覺n resmi a癟覺klamas覺. Bunun yan覺nda uydurulmu baka tezler de var. Bunlardan biri Kolomb’un ilk yolculuuna kat覺lan bir Portekiz Yahudi’si Jose de Torres’in hindiyi g繹r羹nce, 襤br璽nice ‘b羹y羹k ku’ anlam覺nda ‘Tukki tukki’ diye ba覺rmas覺, dieri de s羹rekli bat覺ya doru giderek Hindistan’a ulamay覺 hedefleyen Kolomb’un Amerika’ya vard覺覺nda buray覺 Hindistan ve hindiyi de Hint tavus kuu sanarak onu ‘Tuka’ diye adland覺rmas覺 ve zamanla bu kelimenin Turkey olarak telaffuz edilmesidir.

Durun daha tezler bitmedi. Bir baka tezde de, K覺z覺lderililer hindiye ‘F覺rke’ dediklerinden bu s繹zc羹羹n 襤ngilizce’deki telafuzu ile ‘turkey’ye d繹n羹t羹羹 ileri s羹r羹l羹yor. Daha baka hindi tezleri de var. rnein hindilerin korkunca 癟覺kard覺klar覺 seslerin insanlar taraf覺ndan turk-turk-turk (t繹rk) diye taklit edilmesiyle zamanla onlara Turkey denilmesine neden olduu bile iddia ediliyor. Bunda al覺n覺p g羹cenecek bir ey yok. T羹rk癟e’de de hindi kelimesi Hindistan anlam覺na 癟ok yak覺nd覺r. Ayr覺ca bizde de bir ‘M覺s覺r’ 繹rnei var.

Hindiler balang覺癟ta renkli t羹yleri nedeni ile k羹meslerde s羹s hayvan覺 olarak yetitirilmiler, et kalitelerinin fark覺na ise 1935’den sonra var覺lm覺t覺r. Erkek hindiler 130 santim boya ve 10 kilo a覺rl覺a ulaabilirlerken diiler neredeyse yar覺 a覺rl覺ktad覺rlar. Vahi hindiler akarsu ve g繹l kenarlar覺nda yaamay覺 tercih ederler ve tehlike an覺nda 400 metre mesafeye u癟abilirler.

Bu arada marketlerde ni癟in hi癟 hindi yumurtas覺 sat覺lm覺yor, dikkatinizi 癟ekti mi? G羹n羹m羹zde tavuklar y覺lda ortalama 250’den fazla yumurtlayabiliyorlarken, hindiler 100 – 120 adet yumurtlarlar ve yumurtalar覺 4 -5 kez daha a覺rd覺r. Daha ziyade yeni hindileri 羹retmekte kullan覺l覺rlar.

 

– Yamurda koan ni癟in daha 癟ok 覺slan覺yor?

Yamur yaarken koanlar覺n daha 癟ok 覺slanaca覺n覺 ileri s羹ren, insan覺 yamurda sallana sallana dolamaya iteleyen bir g繹r羹 ile hi癟bir ey fark etmeyeceini iddia eden bir baka g繹r羹 ortada dolan覺p durmaktad覺r.

Hi癟bir ey deimeyeceini s繹yleyenlerin g繹r羹羹ne g繹re v羹cudunuzun bir dikd繹rtgen olduunu ve yamur damlalar覺n覺n yere dik d羹t羹羹n羹 farz edelim. 襤ster bir y羹z metreci gibi h覺zl覺 koun, ister sallanarak y羹r羹y羹n bir ey fark etmez. H覺z覺n覺za bal覺 olmadan v羹cudunuza d羹en yamur tanesi say覺s覺 ayn覺 kal覺r. Kotuk癟a 繹n taraf覺n覺za bir saniyede daha 癟ok yamur tanesi isabet edecektir ama s羹re k覺sald覺覺ndan toplam say覺 ve sonu癟 deimeyecektir.
‘Yamurda y羹r羹y羹n羹z’ diyenler ise koma durumunda yamur damlalar覺n覺n ayn覺 s羹rede daha 癟ok say覺da birikeceini ve buharlamalar覺 i癟in daha az zaman olduundan 羹zerimizin daha 覺slak olaca覺n覺, aerodinamik tesirleri hesaba katarak, d羹z y羹r羹rken 羹zerimize d羹meyecek d羹ey damlalar覺n, koarsak kar覺dan gelecekleri i癟in temas edeceklerini, y羹r羹rken ba覺m覺za d羹en damla say覺s覺n覺n kotuumuz s覺rada d羹enden fazla olamayaca覺n覺 ileri s羹rerek ‘ahmak 覺slatan’ diye de tabir edilen hafif ya覺larda y羹r羹meyi 繹neriyorlar. Tabii burada unutulmamas覺 gereken ey yava y羹r羹rken bacaklar覺m覺z覺n da 癟ok ya覺 alaca覺.

‘Kounuz!’ g繹r羹羹ne g繹re ise, yamurda komakla y羹r羹mek aras覺nda, v羹cudumuza d羹en yamur tanesi miktar覺 a癟覺s覺ndan bir fark olmayabilir ama 繹nemli olan ba覺m覺za d羹en miktard覺r. Bu nedenle koarsak s羹re k覺sal覺r ve ba覺m覺za d羹en yamur miktar覺 azal覺r.

Yap覺lan bir deneyde, yamur kar覺dan 45 derece a癟覺 ile ya覺yorken, bir defter ka覺d覺na ayn覺 mesafe 7 saniyede koulduunda 131 damla, 20 saniyede y羹r羹n羹ld羹羹nde ise 216 damla isabet ettii saptanm覺t覺r. Buna g繹re yamurda y羹r羹yerek gitmek, komaya g繹re neredeyse iki misli 覺slanmak anlam覺na gelmektedir.

羹phesiz bu nermeler yap覺l覺rken, r羹zgar覺n y繹n羹, 羹zerimizdeki giysilerin ekli ve cinsi ve en 繹nemlisi kapal覺 alana ula覺lacak mesafe g繹z 繹n羹ne al覺nmam覺 ve deerlendirmeler k覺sa mesafelere g繹re yap覺lm覺t覺r. Uzun mesafelerde hi癟 ans覺n覺z yok, koabildiiniz kadar koun ama en dorusu yamur ge癟ene kadar kapal覺 bir yerde oyalan覺n.

Add a Comment

E-posta hesab覺n覺z yay覺mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile iaretlenmilerdir